7. De Zegewagen

Het principe van een triomftocht stamt uit het oude Rome. Na een belangrijke overwinning werd de zegevierende legerbevelhebber, zittend of staand op een zegewagen, feestelijk ingehaald. Kaart nummer 7 van de tarot, De Zegewagen, symboliseert een spirituele zege: de overwinning van de aardse dualiteit en de dierlijke instincten.

De Visconti di Modrone Zegewagen

Ook de allereerste tarotkaarten hadden al een spirituele betekenis. De esoterische symboliek is echter vaak subtiel. Het waren andere tijden en men moest voorzichtig zijn met uitingen die in gingen tegen de christelijk leer.

In de 15e eeuw stond De Zegewagen al voor een spirituele triomf. Op de Visconti di Modrone-kaart zien we een vrouw op een door twee paarden getrokken wagen. Ze zit tussen twee pilaren en onder een blauw dak met sterren erop. In haar handen houdt ze een scepter en, nauwelijks meer zichtbaar, het persoonlijke wapen van Gian Galeazzo Visconti: een witte duif met banier en zonnestralen.

De Visconti di Modrone Zegewagen

Het persoonlijke wapen van Gian Galeazzo Visconti

Het persoonlijke wapen van Gian Galeazzo Visconti. Het Franse motto A Bon Droyt betekent: met recht, terecht.

De scepter staat voor meesterschap. Verschillende elementen op deze kaart staan voor de overwonnen dualiteit: de twee pilaren, de twee paarden, en de combinatie blauwe jas met rode hoed van de man op de paarden. Rood en blauw zijn de klassieke kleuren voor, respectievelijk, het mannelijke (vuur, de zon, hitte) en het vrouwelijke (water, de maan, koelte). Op de kleding van de man zien we tevens een Y; een letter die in de alchemie – zoals we zagen bij de Paus-kaart – verwijst naar de versmelting van de de dualiteit tot een eenheid. De wielen van de wagen hebben acht spaken; ook dit staat ook voor de versmelting van de polariteiten (2 x  4 = 8). Bij de bespreking van tarotkaart nummer 17, De Ster, zullen we dieper ingaan op de betekenis van het getal acht.

Ook de dierlijke instincten zijn overwonnen. De paarden staan voor onze dierlijke driften. Hun witte kleur staat voor uitzuivering. Op de Visconti-kaart staan de gezuiverde dierlijke energieën ten dienste van de de vrouw: ze trekken de zegewagen.

Het blauwe dak met sterren staat voor de kosmische ervaring: alles is één. Het wapen van Gian Galeazzo Visconti met witte duif sluit naadloos aan bij deze symboliek: de spirituele overwinning is behaald door inwerking van de Heilige Geest. Alleen met behulp van God kan de mens zich verheffen boven het aardse.

De Visconti-Sforza Zegewagen

Op een tweede kaart die behouden is gebleven uit de 15e eeuw, de Visconti-Sforza Zegewagen, hebben de twee witte paarden gouden vleugels. Hierdoor kan je niet meer om een spirituele betekenis heen. Vleugels verbeelden het vermogen te kunnen opstijgen naar de goddelijke dimensies. De ontwerper van deze kaart heeft zich waarschijnlijk laten inspireren door afbeeldingen van de god Apollo in zijn zonnewagen (zie hieronder).

De Visconti-Sforza Zegewagen

Apollo op zijn zonnewagen, door Pinturicchio, circa 1509.

De vrouw op de Visconti-Sforza kaart zit op een troon, tussen twee getorste pilaren. De spiraalvorm van de pilaren is een verwijzing naar de twee polaire energiebanen die langs de wervelkolom stromen, en die de mens verbonden houden met de dualiteit. Het platvorm waarop de vrouw zit is zeshoekig: het hexagram is het universele symbool voor de versmelting van de tegenstellingen. Ook haar jurk is voorzien van een zeshoekig patroon.

Een rijksappel (globus cruciger) uit circa 1879

Een rijksappel (globus cruciger) uit circa 1879

De vrouw draagt een kroon en in haar handen houdt ze een scepter en een rijksappel (een globe met een kruis erop). Zoals we zagen bij de bespreking van de kaart van De Keizer staat een rijksappel voor de overwinning van het spirituele (het kruis) op het aardse (de globe). De vleugels van de paarden zijn een extra element om tot uitdrukking te brengen dat de dierlijke driften zijn gesublimeerd (getransformeerd).

Opmerkelijk is dat op beide Visconti-kaarten een vrouw is afgebeeld, terwijl we in de eeuwen die gaan volgen alleen nog maar zegevierende mannen zien. Een triomftocht is van oudsher iets voor legerbevelhebbers en geen vrouwenaangelegenheid.

Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat de kaarten een eerbetoon zijn aan bepaalde vrouwen uit de Visconti-familie. Een andere reden zou kunnen zijn dat het een verwijzing is naar Gods (Heilige) Geest, of de kundalini-energie, die in de meeste spirituele tradities als vrouwelijk wordt gezien, en die de inwerkende goddelijke kracht is bij een spiritueel ontwaken. Denk hierbij ook aan de tarotkaarten De Hogepriesteres en De Keizerin.

De Tarot van Marseille

Op De Zegewagen uit de Tarot van Marseille zien we een man in militaire kleding, met een scepter en een kroon, staand in een wagen die de vorm heeft van een kubus. Het dak boven zijn hoofd rust op vier pilaren. Zowel de kubusvorm als de vier pilaren verwijst naar het aardse/het fysieke: in de numerologie is vier het getal van de aarde (vier elementen, vier windrichtingen, vier jaargetijden).

Tarot van Marseille,
versie Jacques Viéville (1650)

Tarot van Marseille,
versie Jean Noblet (1659)

Tarot van Marseille,
versie Nicolas Conver (1760)

In de symboliek staat de maan, met haar steeds wisselende vorm, voor de dualiteit en de vergankelijkheid van het aardse. Deze betekenis wordt bevestigd door de gezichten van de manen op de schouders van de wagenmenner: de één kijkt blij en de ander kijkt droevig.

Er zijn ook verschillen tussen de diverse Marseille-kaarten. De twee paarden op de kaart van Jacques Viéville hebben een mannenhoofd met kroon. De betekenis hiervan is dat de menselijke wil het dierlijke heeft overwonnen. De paarden op de kaart van Jean Noblet hebben een verschillende kleur: blauw en rood – de kleuren van het vrouwelijke en het mannelijke. De paarden van Nicolas Conver zijn beide blauw van kleur; een verwijzing naar de ‘vergoddelijking’ van het dierlijke.

Op twee kaarten (Viéville en Conver) hebben de paarden geen achterbenen, maar zitten met hun lijf vast aan de wagen. Dit symboliseert dat paarden en wagen niet los van elkaar kunnen worden gezien. De wagen staat voor het lichaam van de mens (voertuig van de ziel) en de paarden staan voor de dierlijke driften, die we ervaren via lichaam – een gevolg van onze dierlijke afkomst.

De man op de Viéville-kaart heeft twee zonnen op zijn borst; een verwijzing naar de goddelijke energieën en die door hem heen stromen. De scepter op de kaart van Nicolas Conver is verrijkt met de symbolen voor de zon, de maan en (waarschijnlijk) de aarde. De symbolen zijn gedeeltelijk over elkaar heen geplaatst, om een ‘versmelting’ aan te geven: de kosmische ervaring, alles is één.

De scepter van Nicolas Conver

Het klassieke symbool
voor de zon

Waarschijnlijk hebben de filosofieën van Plato gediend als inspiratiebron voor De Zegewagen van de Tarot van Marseille. In zijn werk Phaedrus gebruikt Plato het beeld van een wagen met twee paarden als metafoor voor de krachten die werkzaam zijn in de mens. Eén van de twee paarden is wit van kleur, nobel, gehoorzaam en onsterfelijk; het andere paard is zwart, gedeformeerd, eigenwijs en sterfelijk. Plato beschrijft hiermee de tweedeling in de mens: we hebben allemaal een hogere, goddelijke natuur, en tevens een lagere, dierlijke natuur. Het witte paard wil opstijgen, naar de hemel. Het zwarte paard trekt de andere kant op, richting de aarde. Het verstand van de mens (de wagenmenner) moet deze tegenstrijdige krachten in de juiste richting zien te krijgen.

Er zijn volgens Plato twee krachten (paarden) werkzaam
in de mens.

De lijven van de paarden van de Marseille Zegewagen staan in tegengestelde richtingen. Hun hoofden kijken echter dezelfde kant op: de wagenmenner is erin geslaagd koers te houden op het goddelijke. Oswald Wirth en Arthur E. Waite zullen dit thema overnemen in hun tarot, zoals we nu gaan zien.

Oswald Wirth

Oswald Wirth blijft met zijn Zegewagen dicht bij die van de Tarot van Marseille. De twee paarden zijn twee sfinxen geworden, in een donkere en een lichte kleur, om de dualiteit waar zij voor staan te benadrukken. Een sfinx – een leeuwenlichaam met een vrouwenhoofd – staat voor meesterschap over het dierlijke. Net zoals de twee manen op de schouders van de man, hebben de sfinxen ook verschillende gezichtsuitdrukkingen.

De wielen hebben bij Wirth zes spaken; een verwijzing naar het hexagram. Hij brengt het dak met de sterren uit de Visconti Tarot terug. De sterren zijn allen vijfpuntig: een pentagram staat in de tarot voor de voltooide mens. Aan de bovenkant van de scepter zien we een driehoek op een cirkel; dit symboliseert de overwinning van het spirituele (de driehoek) op het aardse (de cirkel).

Op de voorkant van de wagen  is een gevleugelde zonneschijf afgebeeld; een symbool uit het Oude Egypte dat verwijst naar vergoddelijking. De figuur onder de gevleugelde zonneschijf is een zelfverzonnen variant op het yoni-lingam symbool uit de Tantra-traditie, dat staat voor de versmelting van het mannelijke en het vrouwelijke. Het gele cirkelvormige symbool op de voorkant van het dak van de wagen staat voor de felbegeerde ‘steen der filosofen’ (de staat van godsrealisatie) van de alchemist.

Oswald Wirth (1889)

Rider-Waite-Smith (1909)

Rider-Waite-Smith

Kunstenares Pamela Colman-Smith heeft een aantal nieuwe elementen toegevoegd aan de Zegewagen, ten opzichte van Wirth en de Tarot van Marseille. Het zijn niet langer de twee sfinxen die  onderdeel uitmaken van de wagen, maar de wagenmenner zelf. De wagen, met ook de vorm van een kubus, lijkt op de grond te rusten. De wagenmenner rijst, als het ware, uit de kubus omhoog. Dit is een beeld dat we kunnen terugvinden in de traditie van het Oude Egypte (zie hieronder) en verwijst naar de overwinning van het aardse/het lichaam (de kubus).

De lauwerkrans die de man draagt staat voor zijn behaalde spirituele zege. De kroon met achtpuntige ster heeft dezelfde betekenis als de acht spaken in het wiel van de Visconti-Zegewagen. Op de gordel, om zijn middel, staan (waarschijnlijk) de tekens van de zodiak. Hieronder, op zijn kleding, staan geomantische symbolen. Deze werden gebruikt voor magische rituelen door de leden van het occulte groepering The Golden Dawn, waarvan Arthur E. Waite en Pamela Colman-Smith lid waren.

De twee sfinxen – die niet zichtbaar vast zitten aan de kubus – houden de punten van hun staarten tussen hun voorpoten. Dit is een verwijzing naar de oeroboros, de slang die in zijn eigen staart bijt: een symbool uit de alchemie dat verwijst naar de eenheid van alles.

Amun-priester Hor (Oude Egypte)

Uit: The Magus, or Celestial Intelligencer (Francis Barrett, 1801)
Bron: www.fromoldbooks.org

Uit een alchemistisch manuscript:
‘De Bekroning van de Natuur’

Château des Avenières

De wagenmenner op de mozaïek van Château des Avenières draagt de atef-kroon van Osiris; de Egyptische god die staat voor wederopstanding en vernieuwing. Aan de voorkant van de kroon kronkelt een uraeus-cobra; het Egyptische symbool van de kundalini-energie. De twee rode veren aan de zijkant symboliseren, net als de vleugels van de caduceus, de voltooiing van een kundalini-proces.

De kromstaf (heka) in de hand van Osiris staat voor de wervelkolom met hierin de kundalini-energie. Met deze herdersstaf werden schapen (lees: het dierlijke in de mens) gehoed. De vlegel (nekhakha) verwijst naar het lijden waarmee een kundalini-ontwaken gepaard gaat. Het ontmantelen en afleggen van het ego (de oude mens) is zelden pijnloos. De drie linten aan de vlegel staan voor de drie energiebanen die betrokken zijn bij een kundalini-ontwaken.

Château des Avenières (1917)

detail

De Egyptische god Ptah met
Was-scepter (Hermitage Museum)

Op het dak van de wagen zien we goud- en zilverkleurige pentagrammen: de kleuren die verbonden zijn met de polaire energieën (zon en maan). De zegewagen rust op een aardbol. Duidelijker kan het bijna niet: de man heeft meesterschap verkregen over het aardse.

De twee punten van de wagen zijn een afgeleide van de was-scepter waarmee in het Oude Egypte machthebbers (goden, koningen, priesters) werden afgebeeld. Het is niet precies duidelijk welk dier wordt uitgebeeld op de was-scepter (en op de Zegewagen), en dit is ook de bedoeling. Dit zogenaamde ‘Seth-beest’ staat voor het dierlijke in de mens in het algemeen. De was-scepter staat voor macht over de dierlijke driften. De onderkant van scepter is vaak gevorkt (twee-puntig); dit staat voor de dualiteit die, tezamen met het dierlijke, is overwonnen.

Conclusie

De Zegewagen staat voor overwinning: de spirituele aspirant heeft meesterschap verkregen over de aardse verlokkingen (geld, status, macht, roem, etc.) en de dierlijke impulsen van het lichaam. Het beeld van een zegewagen geeft aan dat hiervoor een strijd moet worden geleverd.

De Bhagavad Gita, het heilige boek van de yogi’s, gaat hierover. De Gita is een dialoog tussen prins Arjuna en Krishna, die samen in een wagen zitten. Arjuna staat op het punt om, met zijn leger, ten strijde trekken tegen zijn eigen familie (lees: zichzelf) om zijn rechtmatige plek op de koningstroon (het Koninkrijk van God) te bemachtigen. Ook de Gita gaat over het gevecht in de mens tussen zijn hogere en lagere natuur. Arjuna wordt geadviseerd door Krishna (God), die tevens de paarden van de wagen aanstuurt. In het ultieme gevecht met onze demonen en driften worden we geholpen door God.

Arjuna en Krishna trekken ten strijde (Bhagavad Gita)

Verslaat men op het slagveld zelfs
Nog meer dan honderdduizend man,
De hoogste overwinnaar toch
Is wie alleen zichzelf verslaat.

– De Boeddha (Dhammapada, vers 103) –

Starchild Tarot
(Danielle Noel, 2014)
 www.starchildtarot.com

Een eenhoorn staat voor gesublimeerde (getransformeerde) dierlijke energieën. Zijn witte kleur staat voor uitzuivering. Zijn spiraalvormige hoorn, ter hoogte van het derde oog, staat voor de ontwaakte en opgestegen kundalini-energie.

Olympus Tarot

(©Lo Scarabeo, 2002)

Deze kaart verbeeldt op prachtige wijze de mystieke ervaring: vliegend door de lucht, los van de aarde, zonder kleren (vrij van het ego), en met de puurheid/heelheid van een kind. De mythe waar de kaart voor staat is ook toepasselijk: dit is de Griekse god Hermes – de god met de caduceus – die de kundalini-energie personifieert. Hij wordt getrokken door de (gestolen) koeien van de god Apollo.

Retro Tarot Deck

(Anthony Testani)

Deze hilarische kaart van De Dwaas is de tegenpool van De Zegewagen.

Dragons Tarot

(©Lo Scarabeo, 2004)

In de oosterse iconografie worden goden en heiligen (in dit geval de Jadekeizer, de oppergod in het taoïsme) vaak afgebeeld zittend of rijdend op een draak. De diepere betekenis hiervan is dat de innerlijke draak (het dierlijke) is overwonnen en gebruikt wordt als vervoermiddel naar de goddelijke dimensies.

Harmonious Tarot

(©Lo Scarabeo, 2005)

Het (heilige) huwelijk heeft plaatsgevonden: de mannelijke en vrouwelijke energieën zijn versmolten. De zegewagen rijdt naar het Koninkrijk van God. Cupido zit op één van de paarden: de oerkrachten van de liefde zijn een katalysator in het proces van spiritueel ontwaken.

Dit artikel is gepubliceerd in Paravisie Magazine (aug ’19). Copyright Anne-Marie Wegh 2019

DOWNLOAD ARTIKEL (PDF)

Het meest recente boek van Anne-Marie:
Maria Magdalena, auteur van het vierde evangelie

Illustrations from the tarot decks, reproduced by permission of U.S. Games Systems, Inc., Stamford, CT 06902. c. by U.S. Games Systems, Inc.  All rights reserved.
Foto’s Châteaux de Avenières: http://hermetism.free.fr/Avenieres

LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
2020-03-29T07:38:13+00:00