13. De Dood

De Dood is een positieve kaart in de tarot. Hij staat voor transformatie; voor het achter laten van het oude en een nieuw begin maken. Op het sprituele niveau gaat De Dood over sterven en wedergeboren worden, nog tijdens je leven. Een proces dat, volgens deze kaart met nummer 13, alles te maken heeft met je wervelkolom!

Vier 15e eeuwse kaarten

Er zijn vier kaarten van de Dood uit de 15e eeuw bewaard gebleven, die veel duidelijke symboliek bevatten over zijn betekenis in de tarot. De Visconti-Sforza kaart is vrij sober; alleen een geraamte – symbool voor de Dood – met een pijl en boog in zijn handen.

Met de boog is iets bijzonders aan de hand. Hij is enorm groot, net zo groot als de Dood zelf, en zijn vorm is twee keer een wervelkolom vanaf de zijkant gezien. Uit de dwarsstreepjes op de boog, waardoor hij lijkt opgebouwd uit ‘wervels’, mogen we afleiden dat de dubbele S-vorm, van de wervelkolom, geen toeval is. De kaart verwijst naar de ‘mystieke dood’ (sterven van het ego), die het gevolg is van een kundalini-ontwaken.

De Visconti-Sforza Dood (15e eeuw)

Sola Busca Tarot (circa 1491)

De diepere betekenis van de pijl, die op de Visconti-kaart nauwelijks meer te zien is, wordt duidelijk als we de kaart van de Sola Busca Tarot ernaast leggen. De pijl is een symbool voor de kundalini-energie, en dan met name haar zuiverende aspect. Op de Sola Busca kaart heeft de pijl – die net zo lang is als de man die hem vast heeft – het linkeroog doorboord van het afgehakte hoofd, dat op de grond ligt. Een luguber beeld, maar met een prachtige boodschap!

Een onthoofding is een universele metafoor voor het afleggen van het ego. Het doorboorde oog verwijst naar de opening van het ‘derde oog’ als gevolg van het kundalini-proces. De man op deze kaart heeft een lauwerkrans op zijn hoofd; deze staat voor een spirituele zege. Op de grond ligt zijn wapenuitrusting; een verwijzing naar de strijd die hij hiervoor heeft moeten leveren. De achtpuntige ster rechtsboven op de kaart staat – zoals we ook nog zullen zien bij de bespreking van tarotkaart De Ster – voor het vrouwelijke aspect van God, oftewel de kundalini-energie.

Om het hoofd van de Visconti-Dood zit een doek geknoopt. De twee uiteinden wapperen in de lucht en één ervan raakt de boog. Ook dit is geen toeval. De twee linten staat voor de twee polaire energiebanen die langs de wervelkolom stromen, en die versmelten ter hoogte van het zesde chakra (in het hoofd), tijdens een kundalini-ontwaken. Ook op twee andere 15e eeuwse kaarten van de Dood (hieronder) zien we deze wapperende linten, inclusief een knoop, terug. De symboliek ervan voert terug naar de zogenaamde ‘Knoop van Isis’, uit het Oude Egypte, die staat voor de twee polaire energiebanen en de pijnappelklier, die geactiveerd wordt tijdens de versmelting.

De Egyptische godin Isis.

De doodskist van Ta-mit
(Toledo Museum of Art)

De Heilige Familie, Giovanni Agostino da Lodi (ca. 1500).

De Doop van Jezus, Martin Schongauer (ca. 1480). Johannes de Doper maakt het teken van het heilige huwelijk (2=1) dat plaatsvindt in Jezus.

De Kruisiging, Nederlandse School (16e eeuw).

Pièta, Ercole de’ Roberti da Bologna (ca. 1482).

In de renaissance werd de Knoop van Isis regelmatig door kunstenaars (verhuld) verwerkt in schilderijen over het levensverhaal van Jezus, om hiermee duidelijk te maken dat in de Bijbel zijn geboorte, doop, kruisiging en verrijzenis, op het symbolische niveau, staan voor aspecten van het proces van kundalini-ontwaken. Hierboven vier voorbeelden.

Op de kaarten van de Visconti Di Modrone Tarot en de Estensi Tarot (hieronder) wordt de  versmelting van de polaire energiebanen ook nog op een andere manier duidelijk gemaakt. Op beide kaarten worden een aantal personen vertrapt onder de hoeven van het paard waar de Dood op zit. In de kleding van deze personen is op subtiele wijze het samengaan van de kleuren rood en blauw verwerkt. Deze kleuren staan voor, respectievelijk, het mannelijke en het vrouwelijke (lees: de tegenstellingen) in de mens. Op beide kaarten (wit omcirkeld) maakt een hand met twee vingers het teken van het heilige huwelijk (2=1): de versmelting van de polaire energieën.

Visconti Di Modrone Tarot (15e eeuw)

Estensi Tarot (eind 15e eeuw)

Symbool van de Rozenkruizers.
Sterven aan jezelf, en wedergeboren worden, is een proces dat plaatsvindt in het hoofd, onder invloed van een kundalini-ontwaken. De twee slangen staan voor de twee polaire energiebanen die hierbij versmelten. De vleugels symboliseren een bewustzijns-verruiming/Godservaring.

De personen die getroffen worden door de Dood op beide bovenstaande kaarten, lijken dit niet te ervaren als een onprettige gebeurtenis. Op bijna alle gezichten zien we een vredige glimlach. Dit bevestigt ons dat deze kaart staat niet staat voor de fysieke dood, maar voor een mystieke ervaring. De mens wordt bevrijd van zijn ego en ervaart de eenheid van het goddelijke.

Rechts, uit: Atalanta Fugiens, embleem 50, Michael Maier (1617). De gelukzalige gezichtsuitdrukking van de man in het graf toont dat hij een Godservaring heeft, opgewekt door de kundalini-energie (slang), die is opgestegen tot in zijn hoofd.

In de geopende buik van de Visconti Di Modrone-Dood (boven) zijn de ingewanden zichtbaar. Ze maken een spiraalbeweging die verwijst naar de opstijgende kundalini.

De zeis is het instrument van de Dood waarmee hij alles weg hakt wat tussen de mens en God in staat. Deze zuiverende werking komt in de eeuwen hierna, bij de Tarot van Marseille, nog meer centraal te staan.

Rechts, een alchemistische illustratie uit: Book of Alchemical Formulas, Claudio de Domenico Celentano di Valle (1606).
De twee personen op de wolf staan voor de drie energiebanen die bij een kundalini-ontwaken zijn betrokken. De achterste persoon, met de twee adelaarshoofden, staat voor de versmolten polaire energiebanen (zon en maan). De voorste persoon, met de zeis, staat voor de zuiverende kundalini-energie. De ladder symboliseert de opstijging van de kundalini door de wervelkolom. De wolf staat voor de dierlijke energieën die gebruikt worden voor het proces van Godsrealisatie.

De Tarot van Marseille

De Dood van de Tarot van Marseille gaat te werk als een tuinman. Met een grote zeis maait hij het veld waarin hij staat. Om hem heen liggen lichaamsdelen: handen, voeten, botten en hoofden. Dat de zeis staat voor de werking van de kundalini-energie kunnen we afleiden uit de inkleuring van de kaart. De zeis heeft dezelfde kleur als de wervelkolom van de Dood.

Tarot van Marseille,
versie Pierre Madeniè (1709)

Tarot van Marseille,
versie Nicolas Conver (1760)

Liguria-Piedmont Tarot (1860)

Op de kaarten van Pierre Madeniè en Nicolas Conver heeft de zeis ook nog eens de kleuren rood en blauw van de polaire energieën. Ter bevestiging van deze interpretatie, laat één van de afgehakte handen op de kaart Pierre van Madeniè (wit omcirkeld) het teken van het heilige huwelijk (2=1) zien.

De Dood hakt, buiten de tarot, maar zelden ledematen af. Dit is een beeld dat komt uit de alchemie en verwijst naar de spirituele fase van desintegratie: de oude mens wordt in stukken gehakt, waarna de geboorte van de nieuwe mens plaatsvindt. De afgehakte ledematen symboliseren het verwijderen van oude ballast en overbodige egostukken. Alles wat tussen de mens en God in staat wordt verwijderd. Hieronder drie alchemistische illustraties.

Uit: Splendor Solis (1535). De alchemist toont wat er in hem heeft plaatsgevonden. Zijn rood met witte kleding staat voor de versmelting van het mannelijke en vrouwelijke (de dualiteit). Een afgehakte arm laat het teken van het heilige huwelijk zien (wit omcirkeld). Hij heeft een zuiveringsproces doorgemaakt (de brokstukken van het lichaam en de kleur wit). Hij heeft zijn ego afgelegd (onthoofd).

Uit: Philosophia Hermetica, Federico Gualdi (ca. 1790). Deze illustratie laat zien dat de kundalini-energie de werkende kracht is achter het transformatieproces: de caduceus is het klassieke symbool voor een kundalini-ontwaken. Dat het een spiritueel groeiproces betreft kunnen we afleiden uit de kroon op het afgehakte hoofd en de rode mantel van het Magnum Opus die klaar ligt, voor als de alchemist weer één geheel vormt. Maar eerst moeten de brokstukken nog gezuiverd worden (de pot met de caduceus erboven).

Uit: Atalanta Fugiens, embleem 44, Michael Maier (1617). Op de achtergrond is te zien hoe de alchemist in stukken wordt gehakt. Hij zal daarna weer in elkaar gezet worden door de vrouw die erbij staat (Sophia/Isis/de kundalini). Op de voorgrond zien we de wederopstanding die volgt.

Het volgende citaat uit het Bijbelboek Openbaring heeft waarschijnlijk gediend als inspiratie voor de Dood van de Tarot van Marseille: God die zijn sikkel (de kundalini-energie) stuurt om de mens te oogsten als deze er klaar voor is.

En ik zag, en zie, een witte wolk, en op de wolk zat Iemand als een Mensenzoon, met op Zijn hoofd een gouden kroon en in Zijn hand een scherpe sikkel.En een andere engel kwam uit de tempel en riep met luide stem tegen Hem Die op de wolk zat: Zend Uw sikkel en maai, want het uur om te maaien is voor U gekomen, omdat de oogst van de aarde geheel rijp is geworden. En Hij Die op de wolk zat, zond Zijn sikkel op de aarde, en de aarde werd gemaaid.
(Openbaring 14:14-16)

Wat opvalt, op alle drie de bovenstaande kaarten, is dat de twee hoofden op de voorgrond niet afgehakt en dood lijken, maar ze staan rechtop en kijken blij. Ze lijken eerder op nieuw gewas dat uit de grond omhoog komt. Betekenisvol in dit verband, is dat de inkleuring suggereert dat de hoofden zich buiten het maaigebied van de zeis bevinden. De kroon die ze dragen is een verwijzing naar spirituele voltooiing.

Een Bijbelcitaat dat aansluit bij dit beeld van sterven en wedergeboorte, is de bekende gelijkenis van de graankorrel, uit het evangelie van Johannes:

Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u: Als de tarwekorrel niet in de aarde valt en sterft, blijft hij alleen, maar als hij sterft, draagt hij veel vrucht. Wie zijn leven liefheeft, zal het verliezen, en wie zijn leven haat in deze wereld, zal het behouden tot het eeuwige leven.
(Joh. 12:24-25)

In het hindoeïsme bedienen de goden zich van een heel scala aan wapens om de werking van de kundalini in beelden uit te drukken.

Links: de god Vishnoe met een zogenaamde Sudarshana Chakra. Dit draaiende, vlijmscherpe wiel verwijst naar de spiraalbeweging van de opstijgende kundalini. De zeven koppen van de (kundalini-)slang staan voor de zeven chakra’s die gezuiverd worden.

Rechts: de godin Kali; een personificatie van de zuiverende kundalini-energie. De staande cobra om de hals van Shiva (wit omcirkeld) versterkt de symboliek. Met haar uitgestoken tong speurt Kali naar onzuiverheden in de mens; een verwijzing naar de (kundalini-)cobra die met haar tong een prooi ‘ruikt’.

Links: Krishna – een incarnatie van de god Vishnoe – onthoofdt een tegenstander met zijn Sudarshana Chakra. Deze tegen-stander is Narakasura, de heerser over alle koninkrijken op aarde. De trident in de rechterhand van Narakasura staat voor de drie energiebanen die betrokken zijn bij een kundalini-ontwaken.

De Oswald Wirth Tarot

Oswald Wirth (1889) heeft geen nieuwe elementen ingebracht op de kaart. De esoterische symboliek is zelfs voor een deel verdwenen, vergeleken met de Tarot van Marseille. De mozaïek van Châteaux des Avenières, die gebaseerd is op Wirth’s tarot, bevat wel nieuwe elementen. De Dood staat in een grote poel van vuur, in plaats van in het groen. Menigeen zal hierbij denken aan hellevuur, maar dit is goddelijk vuur: het reinigende vuur van de kundalini.

Oswald Wirth Tarot (1889)

Chateaux des Avenières (1917)

Uit: Mystère des Cathédrales, Fulcanelli (1926). Op deze alchemistische illustratie zien we op de voorgrond een glazen kolf, met vloeistof erin, waarvan de bovenkant tegen de schedel ernaast is geplaatst. De betekenis hiervan is: het door de alchemisten begeerde Levenselixer is een metafoor voor de veranderingen in het hersenvocht, onder invloed van een kundalini-ontwaken. Op de achtergrond staat een grote sfinx: een symbool voor de wedergeboren mens.

Op de achtergrond zien we een sfinx: een mensenhoofd op een leeuwenlichaam. Een sfinx staat voor de mens die het dierlijke heeft overwonnen en leeft vanuit het goddelijke. Op de voorgrond, in het groen, zien we het hoofd van een man met een uraeus-cobra op zijn hoofddeksel. Dit is een ondubbelzinnige verwijzing naar een kundalini-ontwaken. Achter de Dood loopt een kronkelweg, omhoog de bergen in. Dit is een metafoor voor een bewustzijnsverruiming.

Rider-Waite-Smith Tarot (1909)

De Rider-Waite-Smith Tarot

In de handen van Pamela Colman-Smith heeft de kaart een ware metamorfose ondergaan. Haar Dood zwaait niet met een grote zeis, maar draagt een banier met een witte roos erop. De diepere betekenis hiervan is echter hetzelfde als de zeis: de inwerking van het goddelijke in de mens. In de esoterische tradities staat de roos voor de mystieke ervaring, en zij is van oudsher verbonden met godinnen uit allerlei tradities, waaronder Isis, Ishtar en Venus. In algemene zin staat de roos voor het vrouwelijke aspect van God, oftewel de kundalini-energie.

De specifieke vorm van de RWS-roos komt uit de alchemie en de traditie van de Rozenkruizers. Een wilde roos heeft altijd vijf blaadjes. Als de dualiteit versmelt tijdens het Magnum Opus, ontstaat er een roos met tien blaadjes: de RWS-roos.

Wat opvalt, is dat de vlag op de RWS-kaart niet wappert, maar perfect vierkant is. Zowel een vierkant (de vier elementen) als de kleur zwart staat in de alchemie voor het aardse. Gecombineerd met de witte roos staat de RWS-vlag voor de transformatie/zuivering van de materie (het zwarte vierkant), door inwerking van het goddelijke (de witte roos). Het hart van de roos zit vol met zaadjes: het nieuwe leven dat deze Dood brengt.

Cruce Rosea, symbool van de Rozenkruisers.

Detail van de Ripley Scroll (ca. 1490).

Rugosa Alba, historische roos.

De drie figuren, rechts op de kaart, die met hun ogen dicht de Dood afwachten, hebben allen bloemen in hun haar (het meisje en het kind) of op hun kleding (de bisschop). Hun gesloten ogen verwijzen naar een innerlijke ervaring. Op de handen en mouwen van de bisschop staan dezelfde kruisjes als op de teugels van het paard. Een gelijkarmig kruis verwijst naar de versmelting van de polariteiten. Ook op de borst van de Dood staat een (half) kruis. Op de achterkant van de mantel van de bisschop staat het alchemistische symbool voor de zon/het goddelijke: een cirkel met een kruis erin.

Deze drie figuren hebben zich door noeste innerlijke arbeid waardig gemaakt voor de genade van de mystieke dood. De bisschop verwijst naar de kaart van de Hierofant: in hem is de dualiteit versmolten tot de eenheid van het goddelijke. Hij is meester over de materie. De vrouw met de bloemenkrans op het hoofd vinden we terug op de kaart Kracht: zij heeft haar dierlijke driften overwonnen en gesublimeerd. Het kind is een symbool van heelheid. Hij staat centraal op de kaart De Zon. Ook het witte paard van de Dood – symbool voor de uitzuivering van de dierlijke energieën – is een element van De Zon. De bisschop, de vrouw en het kind, stralen allen overgave uit. Ze zijn bereid om hun ego los te laten; een innerlijke houding die moed vraagt en niet vanzelfsprekend is.

Ook de twee pilaren op de achtergrond zien we terug op een andere kaart uit de grote arcana: de Maan. Deze pilaren, met erachter de stralende zon van het goddelijke, staan voor de dualiteit, die overwonnen moet worden.

Het alchemistische symbool voor de zon/het goddelijke.

Petrus Bonus Series, embleem 2 (14e eeuw): ‘De zoon doodt de vader terwijl hij zit op de troon.’

Op de helm van de Dood hangt een rode veer. Dit element vinden we ook terug op de tarotkaarten De Dwaas en De Zon. De rode veer staat voor de kundalini-energie, die omhoog gebracht is, vanaf het eerste chakra (kleur rood) naar de kruin. Ook de witte roos zien we terug bij De Dwaas.

Onder het paard ligt een dode koning. Dit is waarschijnlijk een verwijzing naar een bekend esoterisch thema: ‘de dood van de oude koning’. Het archetype van de oude koning staat voor het ego, dat de scepter zwaait in de spiritueel onbewuste mens. Deze moet eerst sterven, om plaats te maken voor een nieuwe koning, die verbonden is met het goddelijke. De blauwe mantel en rode schoenen van de koning op de RWS-kaart staan voor respectievelijk het vrouwelijke en mannelijke in hem, die één zijn geworden (de energetische aanzet tot zijn dood). Zijn grijze haren wijzen op ouderdom (oude koning).

Uit: Alchymiæ Complementum et Perfectio, Samuel Norton (1630). Een illustratie van het Magnum Opus. De boomstam staat voor de wervelkolom. Centraal staat Hermes met zijn staf de caduceus (het symbool voor een kundalini-ontwaken). De rode en witte roos staan voor de twee polaire energiebanen.

Uit: Aurora Consurgens (15e eeuw). Deze illustratie geeft in beeldtaal drie aspecten van het alchemistische proces weer: zuivering, vereniging van de polariteiten, en het afleggen van het ego. De blauwe vrouw met slangenstaart is Sophia/de kundalini. Zij heeft de polariteiten (rode man en witte vrouw) verenigd (de zespuntige ster om haar hoofd), waarna een onthoofding (aflegging van het ego) heeft plaats-gevonden. Ook het vuur onder de glazen kolf staat voor Sophia/de kundalini. In de kolf zien we vier rozen, met vijf bloemblaadjes. De drie zwarte rozen staan voor het hart, hoofd en lichaam van de alchemist, die worden uitgezuiverd. De gouden roos staat voor zijn ziel.

Een 15e eeuwse alchemistische illustratie uit de Bibliotheek van het Vaticaan. De alchemist heeft het Magnum Opus voltooid. Zijn lichaam is bedekt met vijf-bladige rode rozen. De staf in zijn hand staat voor zijn wervel-kolom, met boven-aan de pijnappelklier. Hij heeft borsten: hij is nu androgyn.

Conclusie

Onze wervelkolom herbergt een groot Mysterie, waarover in het 15e eeuwse katholieke Italië niet zomaar openlijk gesproken kon worden. De geheime kennis over het goddelijke in de mens vond ondergronds een weg naar, ironisch genoeg, een kaartspel voor de adel, dat een paar eeuwen later de Tarot zou gaan heten.

De kaart De Dood staat voor innerlijk sterven, en verrijzen als nieuwe mens. Over deze ‘opgestane’ mens heeft ‘de tweede dood’ (de fysieke dood) geen macht, lezen we in het Bijbelboek Openbaring:

Zalig en heilig is hij die deelheeft aan de eerste opstanding. Over hen heeft de tweede dood geen macht, maar zij zullen priesters van God en van Christus zijn, en zij zullen met Hem als koningen regeren, duizend jaar lang.
(Openbaring 20:6)

Uit: Emblemata moralia & bellica, Jacob de Heyden (1615). De ladder staat voor de wervelkolom en de treden voor de zeven chakra’s. Opklimmen tot God betekent gesnoeid en onthoofd (de scène op de achtergrond) worden.

Golden Dawn Magical Tarot (Sandra Tabatha Cicero and Chic Cicero, 2001)

Heldere symboliek: de wervelkolom van de dood loopt over in een slang.

Sun and Moon Tarot (Vanessa Decort, 2010)

De feniks staat in de alchemie voor de nieuwe, wedergeboren mens, die verrijst uit de as van zijn, door het kundalini-vuur verbrandde, oude zelf.

Dreams of Gaia Tarot (Ravynne Phelan, 2017)

The Raziel Tarot (Robert M. Place, 2016)

Mozes sterft op de drempel van het Beloofde Land. Dit is een Bijbelse metafoor voor het ego (Mozes) dat moet sterven om het Koninkrijk van God binnen te kunnen gaan. Ik schrijf hierover in mijn boek Kundalini-ontwaken.

Dit artikel is geschreven door Anne-Marie Wegh. Copyright april 2020.

Het meest recente boek van Anne-Marie is:
Maria Magdalena, auteur van het vierde evangelie

Illustrations from the tarot decks, reproduced by permission of U.S. Games Systems, Inc., Stamford, CT 06902. c. by U.S. Games Systems, Inc.  All rights reserved.
Foto’s Châteaux de Avenières: http://hermetism.free.fr/Avenieres

LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
2020-07-28T10:31:49+00:00