Tarot 10. Het Rad van Fortuin

10. Het Rad van Fortuin

De tarot is ontworpen als een beeldenreeks die verwijst naar spiritueel ontwaken. Iedere kaart afzonderlijk licht een aspect toe van het proces van Godsrealisatie, aangestuurd door de kundalini-energie in ons bekken. Verrassend genoeg, ook de kaart Het Rad van Fortuin.

Traditionele betekenis

Traditioneel staat het rad van fortuin voor de instabiliteit van voorspoed en maatschappelijk succes; alles wat je hebt bereikt in het leven kan je zo weer verliezen. De oudste afbeeldingen van een rad van fortuin stammen uit de vroege middeleeuwen. In de meeste gevallen zien we de Romeinse godin Fortuna (Tyche bij de Oude Grieken) die aan een groot wiel (Rota Fortunae) draait, waaraan meerdere personen zich hebben vastgeklampt. Door de draaiing is er een constante dynamiek van veranderende posities: sommigen zijn op weg omhoog, anderen zijn op weg naar beneden. Aan de bovenkant van het wiel bevindt zich – tijdelijk! – de grote geluksvogel: de koning of een andere machthebber. Soms is Fortuna geblinddoekt. Dit is een verwijzing naar haar willekeur: zij lijkt zonder aanziens des persoons voorspoed en tegenslag uit te delen.

Een Rad van Fortuin uit:
Troy Book van John Lydgate (15e eeuw)

De Visconti Tarot (15e eeuw)

De Visconti Tarot

Op de allereerste Rad van Fortuin-kaart, die van de 15e eeuwse Visconti tarot, heeft zowel de persoon die omhoog beweegt aan het wiel, als degene die zich bovenaan bevindt, een paar ezelsoren. De ontwerpers van de kaart willen ons hiermee duidelijk maken dat degenen die zich bezig houden met status, macht en geld, grote ezels zijn. Deze wereldse zaken zijn vluchtig, en je bent overgeleverd aan de grillen van Vrouwe Fortuna, zoals het beeld van het rad van fortuin laat zien. Van blijvende waarde is innerlijke rijkdom, verkregen door een op God gericht leven.

De Tarot van Marseille en familie

Vanaf de 16e eeuw staat het ronddraaiende wiel op tarotkaart het Rad van Fortuin voor de spiraalbeweging van de kundalini-energie. De beweging omhoog staat voor spirituele ascentie: groeien in bewustzijn van het materiele/dierlijke naar het goddelijke. De beweging naar beneden staat voor spiritueel afglijden: de weg terug naar een onbewust, ‘dierlijk’ leven.

Tarot van Marseille
(Payen-Webb, 18e eeuw)

Tarot van Bologna (Giacomo Zoni, 1780)

Liguria-Piedmont Tarot (1860)

De ontwerper van de Tarot van Marseille-kaart heeft het wiel op een waterpartij (de ‘kundalini-bron’ in het bekken) geplaatst. Rechts op de kaart zien we een hond, met een halsband om en een rok aan, op weg naar de bovenkant van het wiel. Deze hond in mensenkleding symboliseert de spiritueel onbewuste mens die leeft vanuit zijn dierlijke, lagere natuur. De halsband betekent het ‘in toom’ houden van ons driftleven, een voorwaarde voor het proces van godsrealisatie. De keuze van een hond heeft te maken met de al enigszins getemde aard van dit dier. Het is een huisdier, dat niet meer volledig leeft naar zijn instincten, maar heeft leren gehoorzamen aan de mens.

Bovenop het wiel van de Tarot van Marseille-kaart bevindt zich een sfinx-achtig wezen – een mensenhoofd op een dierenlichaam – dat symbool staat voor de persoon die meesterschap heeft verkregen over zijn dierlijke natuur. Dit kunnen we opmaken uit de kroon op het hoofd van de sfinx en uit de vleugels (symbool voor sublimatie) die aan het dierenlijf zitten. Het rode zwaard staat voor de sturende kracht achter dit proces van spiritueel ontwaken: de kundalini-energie.

Op weg naar beneden, terug naar een spiritueel onbewust leven, bevindt zich een figuur met een staart van vuur. Dit moet ons duidelijk maken dat de ontwaakte kundalini-energie in deze persoon niet is opgestegen naar de kruin, maar is blijven hangen in de buik en voedt de lagere chakra’s (zintuiglijk genot en ego-aspecten).

Ook bij de Tarot van Bologna-kaart is een hond in mensenkleding op de weg omhoog, en bevindt zich een sfinx-achtige figuur, met kroon, scepter en vleugel, bovenop het wiel. Dat het ronddraaiende wiel staat voor de spiraalbeweging van de kundalini kunnen we opmaken uit de pilaar met grote vlam die aan het wiel vast zit.

Bij de Liguria-Piedmont Tarot is het nog duidelijker dat de waterpartij onder het wiel staat voor de kundalini in het bekken: om het wiel heen – slecht ingekleurd, maar toch duidelijk genoeg zichtbaar – stroomt ook water.

De ‘kundalini-godin’ Shakti als een vrouwelijke gestalte in een schaal (het bekken, de Heilige Graal) met goddelijk vuur, en als een opgerolde slang (gouache uit Rajasthan, India, 19e eeuw).

Illustratie uit: De Kroniek van Neurenberg (Hartmann Schedel, 1493).
De mens als een hybride wezen: deels mens en deels hond/wolf. Deze twee helften willen tegenovergestelde richtingen uit, hetgeen ons voortdurend innerlijke worstelingen geeft.

Links een tekening van ‘de slangenpilaar’ uit Delphi, rechts de huidige staat van de pilaar, opgericht in 447 voor Christus.

Oswald Wirth Tarot

Zowel het tarot deck van Oswald Wirth als het Rider-Waite-Smith deck is beïnvloed door het gedachtegoed van de Franse occultist Éliphas Lévi. Lévi heeft nooit een compleet tarot deck ontworpen, maar in zijn boek ‘La Clef des Grands Mystères’ (De Sleutel tot de Grote Mysteries, 1861) staan wel een aantal kaarten afgebeeld, waaronder Het Rad van Fortuin (zie hieronder).

Rad van Fortuin: illustratie uit
‘La Clef des Grands Mystères’
van Eliphas Levi

Oswald Wirth Tarot (1889)

Hermanubis
(Vaticaans Museum)

De sfinx aan de bovenkant van het wiel van Lévi draagt een Egyptische nemis: een gestreepte hoofddoek die alleen farao’s mochten dragen en die hun goddelijke status onderstreepte. Door de nemis kreeg het hoofd van de farao de contouren van een opgerichte cobra met gespreide kap: de slang die in meerdere spirituele tradities symbool staat voor de kundalini-energie. De valse baard die farao’s tevens droegen stond voor het lijf van de slang. De omhoog staande staart van de sfinx, op de kaart van Lévi, staat voor hetzelfde als het zwaard: de opgestegen kundalini.

Het dodenmasker van Toetanchamon

Een opgerichte cobra

In plaats van een hond in mensenkleding heeft Lévi gekozen voor Hermanubis: de god die een combinatie vormt van de Egyptische god Anubis en de Griekse god Hermes. Het mensenlijf met een hoofd van een jackhals/hond en een nemis zijn ontleend aan Anubis, de god van het mummificeren en gids van de overledenen. De staf in de handen van Hermanubis is de caduceus van de Griekse god Hermes, die staat voor een kundalini-ontwaken.

Op weg naar beneden, aan het wiel van Lévi, bevindt zich een duivelachtige figuur, door Lévi zelf Typhon genoemd: het slangachtige monster uit de Griekse mythologie dat door de oppergod Zeus na een grote strijd wordt verslagen. Typhon staat voor alles wat tussen ons en het goddelijke in staat, met name onze dierlijke driften. De drietand staat symbool voor de drie energiebanen die bij een kundalini-ontwaken zijn betrokken. In de handen van Typhon stroomt deze energie neerwaarts, naar de lagere chakra’s.

Graftombe van Sennedjem, Deir el-Medina, Egypte.
Voortleven na de dood werd in het Oude Egypte in verband gebracht met een kundalini-ontwaken. Op deze afbeelding zien we de god Anubis bij de mummie van farao Seti I. De bank waarop de mummie ligt is versierd met een leeuwenhoofd en -staart. De opgekrulde staart raakt Anubis ter hoogte van zijn bekkengebied, de verblijfplaats van de kundalini.

Bij de drie figuren aan het wiel heeft Lévi de woorden Azoth, Archée, en Hyle geplaatst. Azoth is een term uit de alchemie voor de kundalini, of Gods (Heilige) Geest. Hyle is Grieks voor materie. Archée verwijst naar de ziel. In de alchemie staat het element zwavel voor de ziel. Op de tarotkaart van Oswald Wirth zien we het symbool voor zwavel – een driehoek met eronder een kruis – boven het hoofd de sfinx, in plaats van Lévi’s Archée.

Het dubbele wiel staat, volgens Wirth, voor de duale energieën in de mens, die zich continu in tegengestelde richtingen bewegen (‘het goede en het kwade’, Hermanubis en Typhon). Ook de twee slangen onder het wiel staan voor deze duale energieën. De yogatraditie spreekt over de ida- en pingala-nadi. De zeven spaken aan het wiel staan volgens Wirth voor de zeven (klassieke) planeten. Deze planeten corresponderen op hun beurt weer met de zeven chakra’s.

Links: op de mozaïek van Château des Avenières (1917) is Typhon vervangen voor een krokodil: het dier dat in het Oude Egypte stond voor onze meest primitieve (dierlijke) driften. De zes spaken van het wiel vormen een hexagram; net als het dubbele wiel van Wirth een verwijzing naar de (versmelting van de) duale energiën in de mens.

De Rider-Waite-Smith Tarot

Op de kaart van RWS zien we ook de invloeden terug van een tweede diagram uit de boeken van Éliphas Lévi: zijn interpretatie van het Wiel van Ezechiël (zie hieronder). In het Oude Testament lezen we over het indrukwekkende visioen dat de profeet Ezechiël heeft van vier levende wezens met vier gezichten (een mens, een adelaar, een leeuw en een os), en vier wielen op de grond ernaast (Ezechiël 1: 5-15).

Deze vier gezichten staan voor de vier aspecten van de mens: het denken (arend), het gevoelsleven/emoties (leeuw), het lichaam met dierlijke instincten (os) en de ziel (gezicht van mens/engel). Pamela Colman-Smith, de ontwerpster van het RWS-deck, heeft deze vier aspecten geplaatst in de vier hoeken van de kaart. We zullen deze beelden ook terug zien op de laatste kaart van de grote arcana: De Wereld. Het zijn deze vier ‘lagen’ van de mens die worden getransformeerd tijdens het proces van spiritueel ontwaken.

In plaats van Typhon heeft Colman-Smith gekozen voor een nog duidelijker beeld: de kundalini-slang, kronkelend op weg naar beneden. Hermanubis heeft een meer gestileerd uiterlijk op deze kaart en is rood van kleur: de kleur van het (eerste) chakra waar de kundalini verblijft als zij nog ‘slaapt’. Anders dan de kaarten van Lévi en Wirth beslaat Hermanubis op de RWS-kaart zowel de positie onder aan het wiel, als de stijgende positie. Dit bevestigt onze interpretatie van de rode Hermanubis: de kundalini vertrekt vanaf de onderkant van de wervelkolom, vanaf het eerst chakra, omhoog naar de kruin (bovenkant wiel).

Rider-Waite-Smith Tarot (1909)

Het Wiel van Ezechiël uit: Dogme et rituel de la haute magie, van Éliphas Lévi (1854)

In het RWS-wiel staan de symbolen van de drie primaire bouwstenen van de alchemist: zout (links), kwik (bovenaan) en zwavel (rechts). De esoterische betekenis van deze scheikundige elementen is: het lichaam met dierlijke driften (zout), de Geest/kundalini (kwik) en de ziel (zwavel). Net als Lévi heeft Colman-Smith onder in het wiel een vierde element toegevoegd: het teken voor water. Hoe dit vierde teken zich verhoudt tot de andere drie elementen, en tot het wiel, is niet duidelijk. Verschillende interpretaties zijn mogelijk. Op de buitenste rand van de RWS-wiel staat in Hebreeuwse letters de naam YHWH, en de letters TARO, die ook gelezen zouden kunnen worden als ROTA (Latijn voor wiel), TAROT, en TORA(H).

Conclusie

Traditioneel staat het Rad van Fortuin voor de vluchtigheid van rijkdom en macht. Achter het beeld van een geblinddoekte godin die aan een wiel draait, met mensen er aan vastgeklampt, gaat een pessimistische en fatalistische levensvisie schuil: voorspoed in het leven is in grote mate afhankelijk van geluk hebben, en je bent het ook zo weer kwijt.

In de tarot heeft het Rad van Fortuin een geheel andere betekenis. Een betere benaming voor deze kaart zou zijn: het Rad van Spirituele Evolutie. De evolutie van ‘aapmens’ tot ‘godmens’.
De godin die aan het wiel draait is niet Vrouwe Fortuna, maar de kundalini-shakti. Zij stuurt het proces aan van spiritueel ontwaken. De weg omhoog aan het wiel staat voor de stijgende beweging van de kundalini-energie. De positie boven aan het wiel staat voor Godsrealisatie. Het dier in de mens is overwonnen. De weg omlaag is een ‘val in de materie’ (de ‘zondeval’ van Adam en Eva).

Links: het wiel als een esoterische symbool, verwijzend naar een kundalini-ontwaken, zien we vaker terug in spirituele tradities. Officieel staat het wiel in het boeddhisme voor de dharma (de leer van de Boeddha). Wie echter dieper graaft in de geschriften en iconografie van het boeddhisme zal tot de conclusie komen dat deze officiële lezing niet de enige betekenis is van het wiel. De vlam op het hoofd van de Boeddha is één van de vingerwijzingen.
(foto: M. Lang via Pixabay)

Classic Golden Dawn Tarot (2004)

De betekenis van kaart nummer 10 van de tarot is teruggebracht tot zijn essentie: de evolutie van aapmens tot godmens door middel van een kundalini-ontwaken.

El Gran Tarot Esoterico (Luis Pena Longa, 1978)

Mooie beelden die duidelijk maken waar deze kaart voor staat. Door het draaiende wiel groeit in de mens een (kundalini-)boom. Bij het hoofd aangekomen versmelten de polariteiten (de twee hoofden onder één kroon). De dierlijke energieën zijn uitgezuiverd (de witte beer) en gesublimeerd (de aap met koningsmantel en kroon). Deze krachten zijn nodig om de boom te laten groeien naar het kruinchakra (de beer houdt het wiel en de boom vast).

Mansions of the Moon tarot (Dennis Hogue, self published, 1999)

Het wiel bevindt zich in de mens.

Le Tarot des Alchimistes (Jean Beauchard, 2006)

Een kundalini-ontwaken in alchemistische beelden. De onderste helft van kaart staat voor de versmelting van de polariteiten. Het wiel is in essentie een goddelijk vuur: de rode driehoek met de punt omhoog, de engelen, en de ogen. De sterren en de tekens van de zodiak verwijzen naar de kosmische ervaring van een spiritueel ontwaken.

Dit artikel is gepubliceerd in Paravisie Magazine (dec ’19). Copyright Anne-Marie Wegh 2019

DOWNLOAD ARTIKEL (PDF)

Het meest recente boek van Anne-Marie:
Maria Magdalena, auteur van het vierde evangelie

Illustrations from the tarot decks, reproduced by permission of U.S. Games Systems, Inc., Stamford, CT 06902. c. by U.S. Games Systems, Inc.  All rights reserved.
Foto’s Châteaux de Avenières: http://hermetism.free.fr/Avenieres

LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL

Door |2020-10-19T10:05:45+00:00januari 24th, 2020|Paravisie, Tarot|Reacties uitgeschakeld voor Tarot 10. Het Rad van Fortuin

Tarot 9. De Kluizenaar

9. De Kluizenaar

God vind je niet op facebook of op een festival. Om het goddelijke te ervaren zijn afzondering en stilte nodig. Een kluizenaar laat bewust bezittingen en het bekende achter om, tastend in het duister, het Licht te vinden. De tarotkaart De Kluizenaar staat voor deze zoektocht. De grote vraag is: is de man op de kaart nog zoekende of heeft hij gevonden?

Zandloper

Op alle bewaard gebleven tarotkaarten uit de 15e eeuw zien we een man met een lange grijze baard een zandloper. In geschriften uit de 16e eeuw wordt deze kaart ‘De Oude Man’ of ‘De Gebochelde’ genoemd. Door de zandloper wordt de kaart tegenwoordig vaak uitgelegd als ‘Vadertje Tijd’. Deze associatie heeft de kunstenaar ook beoogd, als dekmantel voor de eigenlijke betekenis; die van een kundalini-ontwaken.

Visconti-Sforza Tarot (15e eeuw)

Een zandloper leent zich, door zijn vorm en verticaal stromende zand, uitstekend als metafoor voor de kundalini-energie, die van het bekken naar het hoofd stroomt. Alchemistische illustraties uit dezelfde tijd bevestigen deze interpretatie (zie hieronder).

Dat de Visconti-Sforza kaart in die tijd ‘De Gebochelde’ werd genoemd, en niet ‘Vadertje Tijd’, geeft al aan dat er met de bochel iets bijzonders aan de hand is. De kaarten die volgen in de eeuwen hierna geven hier meer duidelijkheid over: er verschijnen varianten met een zandloper óp de bochel, en met een pilaar (een universeel kundalini-symbool) in plaats van een bochel (zie hieronder). Hieruit mogen we afleiden dat de bochel op deze kaart een verwijzing is naar een ‘ontwaakte’ wervelkolom.

Een ander element dat uitgelegd zouden kunnen worden als kundalini-symboliek, is de merkwaardige hoed met dubbele rand (de twee energie-banen die versmelten in het hoofd tijdens het proces van ontwaken). Bovendien lijkt het alsof de oude man met de hand waarmee hij zijn staf vast houdt – op subtiele wijze – het teken van het heilige huwelijk (2=1) maakt. Dat deze elementen gezien mogen worden als symboliek, wordt met name ingegeven door de wijze waarop de kaart zich in de eeuwen hierna heeft ontwikkeld.

Van het relatief onbekende Castello Ursino deck, gemaakt voor Alessandro Sforza, zijn maar weinig kaarten bewaard gebleven. De Kluizenaar is er één van (rechts). De oude man op de kaart houdt zijn zandloper boven een rotspartij. De betekenis hiervan is dat de kundalini ‘naar de top van de berg’ (naar het hoofd) is gebracht. De witte, geknoopte sjaal om het middel van de man verbeeldt de twee energiebanen die zijn versmolten ter hoogte van de pijnappelklier (de lus van de knoop). De zes knopen op de mantel zijn een verwijzing naar de zes chakra’s die de kundalini-energie hiervoor eerst moest passeren.

Onder: de alchemist, in monnikskleding, wordt (innerlijk) gezuiverd door de kundalini-energie (vrouw met kruik en stromend water). De zandloper in zijn hand staat voor hetzelfde proces. De god Mercurius, met caduceus, giet een rode vloeistof uit over het hoofd van de man. Dit is het kostbare ‘Levenselixer’ (Elixir Vitae) waar elke alchemist naar op zoek is. Dit levenselixer is een metafoor voor de veranderingen die het hersenvocht ondergaat bij een volledig kundalini-ontwaken. (Afbeelding uit ‘Zoroaster Clavis Artis’, 1738)

Rechts: tarotkaart uit Italië, 16e eeuw. Ook de pijl door de zandloper is een symbool voor de kundalini-energie, zoals we bij andere tarotkaarten nog terug zullen zien. Met zijn rechterhand maakt de man het teken van het heilige huwelijk (twee vingers tegen elkaar): in hem zijn de twee energiebanen (krukken) versmolten tot één.

Castello Ursino Tarot (15e eeuw)

Pilaar

In de iconografieën van spirituele tradities wordt de pilaar veelvuldig gebruikt als een symbool voor de ontwaakte wervelkolom. Hieronder twee voorbeelden van tarotkaart ‘Vadertje Tijd’ met een pilaar achter zijn rug. Interessant is ook de geldbuidel die de man, ter hoogte van zijn onderbuik, draagt. Waarschijnlijk is dit een verwijzing naar de (kundalini)-‘schat’ in het bekken.

       Laat 15e of begin 16e eeuw (ongesneden vel)

Tarot van Bologna (17e eeuw)

Oosterse afbeelding van
een kundalini-ontwaken

Het Etteilla Tarot Deck uit 1789, van de occultist Jean-Baptiste Alliette, heeft een geheel eigen nummering en invulling van de kaarten. Op kaart nummer 18 ‘Le Traitre’ (De Verrader) – een naam die verwijst naar de voorspellende betekenis van de kaart en niet naar de afbeelding – zien we een monnik met een hoog opgetilde brandende lantaarn, in de stijl van De Kluizenaar van de Tarot van Marseille, die we hierna zullen bespreken. Vóór de monnik staat een pilaar en op de achtergrond nog eens drie (de drie energiebanen die bij een kundalini-ontwaken zijn betrokken) om de symboliek te versterken.

Etteilla Tarot (1789)

In het vroege christendom leefden kluizenaars soms letterlijk op een pilaar. Voedsel en water werden naar deze zogenaamde ‘pilaarheiligen’ omhoog gebracht. Dat deze ultieme vorm van ascetisme geworteld is in symboliek, mogen we afleiden uit de enorme slang om de pilaar op deze plaquette van Simeon de Styliet uit het Louvre (6e eeuw).

De hindoegod Shiva met pilaar op hoofd (Cambodja, 10e eeuw)

Lantaarn

Bij de Tarot van Marseille is de zandloper vervangen voor een lantaarn, maar de betekenis van de kaart is hetzelfde gebleven. De man op de kaart houdt de brandende lantaarn hoog opgetild: hij heeft het kundalini-vuur naar zijn hoofd gebracht. De lantaarn gaat half schuil achter zijn mantel: dit licht brandt in zijn innerlijk. Een extra aanwijzing dat wij het beeld moeten vertalen naar het innerlijk van de Kluizenaar is dat het op de kaart dag is; een lantaarn is niet nodig…!

Tarot van Marseille,
versie Jean Dodal (1705)

Tarot van Marseille,
versie Nicolas Conver (1760)

De kaars in de lantaarn wordt weergegeven als een rode ‘streep’, die correspondeert met de rode staf: beide staan voor de wervelkolom met erin stromend het kundalini-vuur. Op de kaart van Jean Dodal houdt de man zijn staf met slechts drie vingers vast, waarbij de middelste vinger iets uitsteekt. De drie vingers staan voor de drie energiebanen die betrokken zijn bij een kundalini-ontwaken; de middelvinger verwijst naar de ontwaakte wervelkolom (in het ‘midden van het lichaam’).

De kaart heeft nu ook een naam: De Kluizenaar – L’Ermite in het Frans. Nicolas Conver heeft gekozen voor de Oudfranse – en in die tijd al ongebruikelijke – schrijfwijze L’Hermite, hetgeen waarschijnlijk een verwijzing is naar het Hermetisme: een spirituele stroming verwant aan de alchemie.

De buitenkant van de mantel van Kluizenaar is blauw met rood: het mannelijke (rood) en het vrouwelijke (blauw) in hem zijn versmolten. De binnenkant van de mantel is geel/goudkleurig; een verwijzing naar het goddelijke licht dat in hem brandt.

Rechts: God steekt een kaars (de wervelkolom) aan in het binnenste van de eenvoudige en bescheiden alchemist. Een zeer vreugdevolle gebeurtenis, niet bestemd voor de machtigen en rijken der aarde (op de achtergrond). (Uit: Wasserstein der Weysen, Siebmacher, 1704)

Slang

Vanaf de 19e eeuw verschijnt ook expliciet de (kundalini-)slang in het beeld. Op de kaart van de Tarot van Lomdardije uit 1810 kronkelen drie slangen aan de voeten van de Kluizenaar. Twee ervan zijn groen van kleur, één is blauw – dezelfde kleur als de lantaarn. Dit is een aanwijzing dat de slang en de lantaarn symbool staan voor hetzelfde: de ontwaakte kundalini. Met de hand waarmee de Kluizenaar de lantaarn vast houdt, maakt hij het teken van het heilige huwelijk: in hem zijn de twee groene slangen (energiebanen) versmolten.

Op de kaart van Oswald Wirth uit 1889 zien we naast de staf van de Kluizenaar een rode slang die zich heeft opgericht. De staf heeft zeven ‘ringen’: een verwijzing naar de zeven chakra’s die zijn geopend door de kundalini (de opstaande slang).

Tarot van Lombardije (1810)

Oswald Wirth Tarot (1889)

Château des Avenières (1917)

Ook de Kluizenaar van Château des Avenières houdt zijn lantaarn opgetild tot hoofdhoogte. Aan de bovenkant van zijn staf (met zeven gekleurde kralen) zien we het Ankh-teken; een symbool uit het Oude Egypte dat staat voor de ontwaakte wervelkolom en pijnappelklier.

In plaats van een rode slang heeft de ontwerper van de mozaïek gekozen voor een lange rode sjerp, waarvan twee uiteinden omhoog waaien en een derde strook van de stof op het hoofd ligt van de Kluizenaar. Een creatieve vondst voor het uitbeelden van de drie energiebanen. De vulkaan op de achtergrond moet ons bevestigen dat de kundalini-energie in de Kluizenaar is ontwaakt en is opgestegen naar zijn kruin. De hond die bij zijn staf zit staat symbool voor de gesublimeerde (getransformeerde) dierlijke energieën.

De Rider-Waite-Smith Tarot

In de lantaarn van de RWS-kaart brandt een zespuntige ster. Dit hexagram staat voor de versmeltingen van de tegenstellingen (de twee energiebanen). De staf van de Kluizenaar reikt tot aan zijn kruin en heeft dezelfde geel-gouden kleur als het hexagram.

Het lange, smalle silhouet van de man en de kleur van zijn mantel doen denken aan een pilaar. Zeker als we de RWS-kaart De Toren ernaast leggen, lijkt dit geen toeval.

De Kluizenaar staat op de top van een hoge berg, gezien de sneeuw die erop ligt; een verwijzing naar zijn verruimde bewustzijn. Boven op een berg ben je dichter bij God.

De Rider-Waite-Smith Kluizenaar (1909)

Conclusie

De kaart De Kluizenaar staat voor de mens die het proces van Godsrealisatie heeft voltooid; voor de spirituele zoeker die heeft gevonden. De zandloper, de lantaarn, de pilaar, de staf en de slang, staan allemaal voor hetzelfde: de goddelijke energie in het bekken van de Kluizenaar is ontwaakt en stroomt nu door zijn wervelkolom naar zijn kruin. Vanaf een hoge, besneeuwde bergtop kijkt hij uit over de wereld die hij heeft overwonnen.

‘Wie overwint, hem zal Ik tot een pilaar in de tempel van Mijn God maken,
en hij zal daaruit niet meer weggaan.’
(Openbaring 3:12)

Dit kunstwerk bevindt zich sinds 1872 op het dak van het voormalige hoofdkwartier van de vrijmetselaars in Mendocina, California. De betekenis ervan is een geheim dat de vrijmetselaars verborgen houden voor de buitenwereld. Pas bij de derde, hoogste wijding leert een vrijmetselaar waar het beeld voor staat. We zien Vadertje Tijd, die het haar vlecht van een maagd. De vlecht loopt tot aan haar bekken. Het meisje heeft in haar handen een flacon en een (afgebroken) tak van de acaciaboom. Voor de maagd staat een gebroken pilaar. De zandloper van Vadertje Tijd staat aan haar voeten. Het is niet aan mij om het geheim van de vrijmetselaars zwart op wit te zetten. Het geheel is een metafoor voor het proces van Godsrealisatie. De lezer van dit artikel kan alle elementen van het beeld nu zelf duiden.

The Women of Science Tarot (Matteo Farinella, 2019)

Een treffende, moderne uitvoering van De Kluizenaar: de veranderingen in de hersenen onder invloed van een kundalini-ontwaken wetenschappelijk in beeld gebracht.

Via Tarot (U.S. Games Systems, 2003)

Een kaart met veel diepte. De Kluizenaar staat naakt (wedergeboren) bovenop een pilaar die gevuld is met (goddelijk) licht. De twee slangen (energiebanen) zijn versmolten. Voor de geboorte van de nieuwe mens moet de oude mens sterven; krachtig in beeld gebracht door de gekruisigde man in het verlengde van de pilaar, naar het beroemde schilderij van Salvador Dali.

Tarot of Echoes (Ana Tourian, 2020)

Steampunk Tarot(Uitgeverij Llewellyn, 2012)

Een mooie combinatie in één beeld van een zandloper en een lantaarn, met hoogspanningseffect. Aan de staf zitten radertjes die verwijzen naar de stromende kundalini.

The Wild Unknown Tarot(Kim Krans, 2012)

Prachtige foto met (vaag) een lantaarnpaal precies boven het hoofd van de monnik. Op het bordje naast hem staat de toepasselijke tekst ‘informazioni portineria’ (informatie concierge): de Kluizenaar kan de spirituele zoeker de weg wijzen.

Dit artikel is gepubliceerd in Paravisie Magazine (nov ’19). Copyright Anne-Marie Wegh 2019

DOWNLOAD ARTIKEL (PDF)

Het meest recente boek van Anne-Marie:
Maria Magdalena, auteur van het vierde evangelie

Illustrations from the tarot decks, reproduced by permission of U.S. Games Systems, Inc., Stamford, CT 06902. c. by U.S. Games Systems, Inc.  All rights reserved.
Foto’s Châteaux de Avenières: http://hermetism.free.fr/Avenieres

LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL

Door |2020-10-19T09:53:08+00:00januari 22nd, 2020|Paravisie, Tarot|Reacties uitgeschakeld voor Tarot 9. De Kluizenaar

Tarot 8. Gerechtigheid

8. Gerechtigheid

Het is een bekend beeld in gerechtsgebouwen: Vrouwe Justitia, de personificatie van het recht; een daadkrachtige dame met een zwaard en een weegschaal. Haar Griekse oorsprong is de godin Themis, wiens taak het was de goddelijke orde en wetten te bewaken. Deze goddelijke orde maakte het mogelijk voor de goden en de mensen om samen te leven. De weegschaal van Themis stond voor innerlijke balans. Ook de tarotkaart Gerechtigheid gaat over innerlijke balans; een belangrijke voorwaarde voor spiritueel ontwaken.

The John Adams Courthouse, bouwjaar 1893, Boston, Massachusetts.

Gerechtigheid (rechtvaardigheid) is één van de vier zogenaamde kardinale deugden. Hieraan dankt zij haar plaats in de tarot. De vier deugden prudentia (voorzichtigheid, wijsheid), justitia (rechtvaardigheid), fortitudo (moed, kracht) en temperantia (gematigdheid, zelfbeheersing) worden in het christendom als extra belangrijk gezien, omdat andere deugden erop steunen (kardinaal betekent ‘spil, waarom iets draait’).

Wat opvalt, is dat de kardinale deugden, zowel in de tarot als daarbuiten, bijna altijd worden gepersonifieerd door vrouwen. De reden hiervoor vinden we terug in het boek Wijsheid uit het Oude Testament. In dit boek worden deze vier deugden genoemd als voortvloeisels van de goddelijke ‘Wijsheid’ (Grieks: Sophia), die ten grondslag ligt aan de schepping:

de vruchten van de wijsheid zijn de deugden: matigheid leert zij en voorzichtigheid,
rechtvaardigheid en sterkte, de allernuttigste dingen in het menselijk leven.
(Wijsheid 8:7, Willibrordvertaling 1975)

Sophia (Wijsheid) is één van de benamingen van God de Moeder; het vrouwelijke aspect van God, dat zich zowel in het bekken van de mens bevindt, als in de gehele schepping. De yogi noemt haar de kundalini-shakti. Dit is – uiteraard – niet hoe de kerk Sophia uitlegt, maar deze betekenis kan uit de Bijbelteksten worden gehaald, als deze gelezen worden met een esoterische bril. Een voorbeeld uit hetzelfde hoofdstuk van het boek Wijsheid als het bovenstaande citaat:

Want de wijsheid [Sophia] is beweeglijker dan alle beweging; zij doordringt en doortrekt alles door de kracht van haar zuiverheid. Want zij is de ademtocht van Gods kracht en de pure afstraling van de heerlijkheid van de Almachtige: daarom wordt zij niet aangetast door iets dat bezoedeld is. Zij is de afglans van het eeuwig licht, de onbeslagen spiegel van Gods werkzaamheid en het beeld van zijn goedheid. Hoewel zij een is, vermag zij alles; hoewel zij in zichzelf blijft, vernieuwt zij alles; wat geslacht tot geslacht treedt zij binnen in heilige zielen en maakt hen tot vrienden van God en tot profeten.
(Wijsheid 7:24-27)

We vinden Sophia – verhuld – op veel tarotkaarten terug. Niet alleen als personificatie van de kardinale deugden, maar ook als bijvoorbeeld De Hogepriesteres.

De Visconti-Sforza Tarot

De kaart Gerechtigheid uit het 15e eeuwse Visconti-Sforza deck lijkt misschien recht toe recht aan, qua betekenis. Maar dit is slechts schijn, de kaart bevat wel degelijk subtiele esoterische symboliek.

Voordat het heilige huwelijk ter hoogte van het zesde chakra kan plaatsvinden, moeten de eerste vijf chakra’s worden gezuiverd, en moeten de twee energiebanen die langs de wervelkolom stromen – en die de energetische blauwdruk vormen van de dualiteit in de mens – in balans worden gebracht. Dit is waar de kaart Gerechtigheid voor staat. Het zwaard symboliseert de zuiverende werking van de kundalini (Sophia) en de weegschaal staat voor de energetische balans.

De Visconti-Sforza Tarot (15e eeuw)

Het ‘Sigillum Sapientum’ (Zegel der Wijzen) van de alchemist. De innerlijke éénwording (hexagram en oeroboeros) komt tot stand door de inwerking van de goddelijke Sophia (vrouw met zwaard en weegschaal) in de mens.
(J.M. Faust, Philalethes Illustratus, 1706).

De kaart Dame van Zwaarden van het Visconti di Modrone deck. Met haar linkerhand maakt de vrouw het teken van het heilige huwelijk. Op haar jurk is een granaatappelpatroon gedrukt. Zowel het zwaard als de granaatappel is een symbool voor de kundalini-energie.

De symbolische betekenis van een zwaard, met betrekking tot spiritueel ontwaken, wordt bevestigd door andere Visconti tarotkaarten, waaronder de kaart Dame van Zwaarden (hierboven). De vrouw maakt het teken van het heilige huwelijk met haar linkerhand: de innerlijke polariteit is versmolten tot een eenheid als gevolg van de inwerking van het zwaard/de kundalini.

Een voorbeeld buiten de tarot is de afbeelding bovenaan deze pagina, van het gerechtsgebouw in Boston. We zien Vrouwe Justitia met een zwaard waar omheen twee slangen kronkelen: een verwijzing naar de caduceus, het symbool voor een kundalini-ontwaken.

De vrouw op de Visconti-kaart Gerechtigheid draagt een jurk met een hexagonaal patroon. Dit is een verwijzing naar het hexagram (zespuntige ster); het universele symbool voor de versmelting van de tegenstellingen. Met de hand waarmee de vrouw de weegschaal vast houdt, maakt zij het teken van het heilige huwelijk. De schalen van de weegschaal hebben verschillende kleuren: goud en zilver. Dit is een verwijzing naar de polaire energieën van zon (goud) en maan (zilver), die in balans zijn gebracht.

Op de bovenkant van de kaart zien we dezelfde vrouw, rijdend op een wit paard, in een harnas en met het zwaard geheven. Dit is een metafoor voor de zuiverende werking van Sophia/de kundalini-shakti. Een wit paard staat voor uitgezuiverde dierlijke driften. Zowel het harnas van de vrouw, als de metalen plaat op het hoofd van het paard, is in twee kleuren: één helft is goud en de andere helft is zilver.

Ongetwijfeld is dit beeld van een strijdlustige vrouw op een paard geïnspireerd door de Franse Jeanne ‘d Arc, die zo’n twintig jaar voor het verschijnen van dit tarotspel op de brandstapel aan haar einde kwam.

Een alchemistische afbeelding met Sophia, staand op de maan (16e eeuw, Nationaal Museum van Praag). In haar geopende buik zien we op de plaats van de wervelkolom een zwaard met een (kundalini-)slang er omheen. Met haar linkerhand maakt zij het teken van het heilige huwelijk.

De hindoe-godin Durga vecht tegen een (innerlijke) demon (1775-1800).

Ook de aartsengel Michaël heeft als vaste attributen een zwaard en een weegschaal. In de christelijke iconografie gaat hij met deze attributen de Draak (Satan) te lijf. Een beeld dat stamt uit het Bijbelboek Openbaring (vers 12:7): “Michaël en zijn engelen vochten tegen de draak.” De betekenis hiervan is hetzelfde als de kaart Gerechtigheid van de tarot. De engel Michaël staat voor de goddelijke (kundalini-)energie in ons bekken die, eenmaal ontwaakt, ten strijde trekt tegen onze innerlijke draak (het dierlijke), en die onze polaire energieën in balans brengt.

De Tarot van Marseille

De Tarot van Marseille is een verzamelnaam van tarot decks die ontworpen en geproduceerd zijn door verschillende personen, in een bepaalde periode, in een specifiek geografisch gebied. De diverse uitvoeringen lijken qua stijl op elkaar en zijn makkelijk herkenbaar als ‘Marseille decks’. Voor de tarot-onderzoeker zijn met name de onderlinge verschillen interessant.

Dat de vrouw op de kaart Sophia/de kundalini-shakti is mogen we afleiden uit haar veelkleurige jurk. De drukkunst stond toen nog in de kinderschoenen. Met het beperkte kleurenspectrum dat de ontwerpers tot hun beschikking hadden, hebben ze getracht alle chakra-kleuren te verwerken in de jurk.

De gevlochten halsketting verwijst naar de twee polaire energiebanen die bij een kundalini-ontwaken versmelten tot één. De gekrulde haarlokken van de vrouw staan voor hetzelfde. Op beide kaarten raakt één haarlok de halsketting, om aan te geven dat ze voor hetzelfde staan.

Tarot van Marseille,
versie Pierre Madenié (1709)

Tarot van Marseille,
versie Payen-Webb (18e eeuw)

Deze symbolische haardracht zien we ook terug in het orthodoxe (chassidische) jodendom. De mannen dragen gekrulde strengen haar aan weerzijde van het hoofd. Deze zogenaamde peies groeien ter hoogte van de slapen, de plaats waar de twee energiebanen versmelten tijdens het heilige huwelijk.

Het juweel op de voorkant van de kroon verwijst naar de pijnappelklier, die geactiveerd wordt tijdens een kundalini-ontwaken. Op de Payen-Webb kaart heeft de vrouw vleugels om haar goddelijkheid te benadrukken. Op de kaart van Pierre Madenié zit ze tussen twee pilaren. Deze staan voor de twee polaire energiebanen.

Links: in de esoterische traditie worden de drie energiebanen die bij een kundalini-ontwaken betrokken zijn vaak weergegeven als pilaren.

De ontwerper van het Payen-Webb deck heeft de kaart een afwijkende naam heeft gegeven: La Balance (De Balans). Dit versterkt de esoterische betekenis van innerlijke balans. Zijn Vrouwe Justitia heeft vleugels, hetgeen haar goddelijkheid benadrukt.

De Tarot van Paris (17e eeuw)

De Tarot van Parijs gooit het over een iets andere boeg, waardoor nog duidelijker wordt waar de kaart Gerechtigheid voor staat. De figuur heeft een hoofd met een mannelijk en een vrouwelijk gezicht.

Niet alleen in de tarot, ook daarbuiten, probeerde men esoterische kennis over het spirituele proces van ontwaken, die indruiste tegen de leer van de kerk, toch te communiceren door deze op verhulde wijze te verwerken in christelijke kunst. Hier drie voorbeelden van kundalini-symboliek op afbeeldingen van de kardinale deugd Gerechtigheid.
Van links naar rechts:
1. De vrouw houdt het zwaard tussen de twee schalen van de weegschaal, waardoor de symboliek van drie energiebanen ontstaat (gravure uit 1593).
2.De vrouw steekt de middelvinger van haar linkerhand uit. De middelvinger staat in de esoterische symboliek voor de wervelkolom, met erin stromend de kundalini-energie (Jacob Matham, 17e eeuw).
3. De vrouw houdt de weegschaal voor een pilaar, waardoor de symboliek van drie energiebanen ontstaat (Lucas van Leyden, 1530, Rijksmuseum)

Oswald Wirth en Rider-Waite-Smith

De occultisten van de Golden Dawn hebben niet veel nieuwe elementen meer toegevoegd aan de kaart. Op de kaart van Oswald Wirth draagt de vrouw nog nadrukkelijker een gevlochten halsketting.

Arthur Waite heeft de kaarten Gerechtigheid en Kracht omgewisseld, waardoor Gerechtigheid in zijn deck nummer 11 heeft. De kroon bij zowel Wirth als Waite heeft drie punten; een verwijzing naar de drie energiebanen. De twee linten aan de mantel op de RWS-kaart hebben dezelfde betekenis als de twee pilaren. Op deze linten staat een letter Y-patroon. Deze letter symboliseert de versmelting van de tegenstellingen.

Oswald Wirth Tarot, (tweede) versie 1930

Rider-Waite-Smith Tarot (1909)

Ook het androgyne uiterlijk van de vrouw, alsmede het zichtbaar zijn van slechts één schoen, verwijst hier naar. Ze houdt het zwaard en de weegschaal precies voor de twee pilaren. De betekenis hiervan is dat ze deze twee pilaren/energiebanen zuivert en in balans brengt.

De cirkel met een punt in het midden, aan het handvat van haar zwaard, is het symbool voor goud; een verwijzing naar de goddelijke energie waar dit zwaard voor staat. Het doek tussen de pilaren is – net als bij de kaart van de Hogepriesteres – de sluier van Isis: de sluier waarachter Isis/Sophia de grotere werkelijkheid verborgen houdt.

Château des Avenières

Op de mozaïek in de kapel van Château des Avenières zijn de twee pilaren voorzien van de letters B en J. Een element dat we kennen van de kaart De Hogepriesteres van het RWS-deck. De letters staan voor Boaz en Jachin: de namen van de bronzen zuilen bij de ingang van koning Salomo’s tempel. Volgens het Oude Testament leidt deze ingang naar de Ark des Verbonds in het Heilige der Heiligen, waar de mens met God kan communiceren.

De tempel staat voor de mens zelf, de pilaren voor de polaire energiebanen langs de wervelkolom en de ingang bevindt zich aan de onderkant wervelkolom, in het bekken. De Ark des Verbonds bevindt zich in het hoofd van de mens: als de pijnappelklier en hypofyse worden geactiveerd door de opgestegen kundalini (Sophia) ontstaat een verbinding met God.

Op de kleine kroon van de vrouw is een uraeus-cobra geplaatst: de slang die in het Oude Egypte staat voor de kundalini en waarmee farao’s vaak werden afgebeeld.

Château des Avenières (1917)

Een model van de tempel van Salomo

Conclusie

De tarot gebruikt bekende archetypes om deze te vertalen naar aspecten van spiritueel ontwaken. De kaart Gerechtigheid laat Sophia zien in haar rol van goddelijke Moeder die orde op zaken stelt in ons innerlijk. Alles wat tussen ons en haar echtgenoot, God de Vader, in staat, verwijdert zij met haar zwaard. Niet altijd pijnloos, maar wel met goede intenties en liefde, zoals een echte moeder. Ons interieur wordt door haar gezuiverd en in balans gebracht: om de aardse dualiteit te kunnen overstijgen, moet deze innerlijk eerst in balans zijn.

Deze spirituele taken zijn vergelijkbaar met de rol van Vrouwe Justitia (de Rechtspraak) in de buitenwereld: de samenleving ‘opschonen’ van wat de harmonie verstoort, en straffen op leggen die evenredig zijn met de begane overtredingen, zodat de onderlinge balans wordt hersteld.

Rechts: een beeld van Gerechtigheid op het dak van het Paleis op de Dam in Amsterdam (beeldhouwer Artus Quellinus, 17e eeuw). Ook dit beeld is voorzien van esoterische symboliek: in plaats van een zwaard draagt de vrouw een scepter (symbool voor de wervelkolom) met aan de bovenkant een zon en het alziend Oog van God. De scepter staat geplaatst op haar bekken, ter hoogte van het heiligbeen, de woonplaats van de kundalini, en het Oog van God bevindt zich ter hoogte van de pijnappelklier.

78 Tarot Astral
(2017) 
www.78tarot.cards

Een prachtige kaart met de kundalini-slang die de weegschaal vasthoudt. De punt van het zwaard staat tussen de ogen, gericht op de pijnappelklier.

Cosmic Tarot
(Norbert Lösche, 1988)

Vrouwe Gerechtigheid als ‘de middelste pilaar’.

The Star Tarot
(Cathy McClelland, 2017) www.cathymcclelland.com

Veel relevante kundalini-symbolen die op inventieve wijze zijn gecombineerd: drie bomen, stromend water, het samenvallen van zon en maan, pauwenveren, en het voorhoofd als centraal punt waar de polariteiten versmelten.

The Raziel Tarot
(Robert M. Place, 2016)
 
www.robertmplacetarot.com

In het mystieke jodendom is de Shekinah (de vrouw tussen de pilaren) de inwonende God, oftewel Sophia/de kundalini-shakti.

Dit artikel is gepubliceerd in Paravisie Magazine (sept ’19). Copyright Anne-Marie Wegh 2019

DOWNLOAD ARTIKEL (PDF)

Het meest recente boek van Anne-Marie:
Maria Magdalena, auteur van het vierde evangelie

Illustrations from the tarot decks, reproduced by permission of U.S. Games Systems, Inc., Stamford, CT 06902. c. by U.S. Games Systems, Inc.  All rights reserved.
Foto’s Châteaux de Avenières: http://hermetism.free.fr/Avenieres

LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL

Door |2020-10-20T09:33:25+00:00januari 11th, 2020|Paravisie, Tarot|Reacties uitgeschakeld voor Tarot 8. Gerechtigheid

Tarot 7. De Zegewagen

7. De Zegewagen

Het principe van een triomftocht stamt uit het oude Rome. Na een belangrijke overwinning werd de zegevierende legerbevelhebber, zittend of staand op een zegewagen, feestelijk ingehaald. Kaart nummer 7 van de tarot, De Zegewagen, symboliseert een spirituele zege: de overwinning van de aardse dualiteit en de dierlijke instincten.

De Visconti di Modrone Zegewagen

Ook de allereerste tarotkaarten hadden al een spirituele betekenis. De esoterische symboliek is echter vaak subtiel. Het waren andere tijden en men moest voorzichtig zijn met uitingen die in gingen tegen de christelijk leer.

In de 15e eeuw stond De Zegewagen al voor een spirituele triomf. Op de Visconti di Modrone-kaart zien we een vrouw op een door twee paarden getrokken wagen. Ze zit tussen twee pilaren en onder een blauw dak met sterren erop. In haar handen houdt ze een scepter en, nauwelijks meer zichtbaar, het persoonlijke wapen van Gian Galeazzo Visconti: een witte duif met banier en zonnestralen.

De scepter staat voor meesterschap. Verschillende elementen op deze kaart staan voor de overwonnen dualiteit: de twee pilaren, de twee paarden, en de combinatie blauwe jas met rode hoed van de man op de paarden. Rood en blauw zijn de klassieke kleuren voor, respectievelijk, het mannelijke (vuur, de zon, hitte) en het vrouwelijke (water, de maan, koelte).

Op de kleding van de man zien we tevens een Y; een letter die in de alchemie verwijst naar de versmelting van de de dualiteit tot een eenheid (zie ook tarotkaart De Hierofant). De wielen van de wagen hebben acht spaken; ook dit staat ook voor de versmelting van de polariteiten (2 x  4 = 8). Bij de bespreking van tarotkaart nummer 17 De Ster gaan we dieper in op de betekenis van het getal acht.

De Visconti di Modrone Zegewagen

Het persoonlijke wapen van Gian Galeazzo Visconti

Het persoonlijke wapen van Gian Galeazzo Visconti. Het Franse motto A Bon Droyt betekent: met recht, terecht.

Ook de dierlijke instincten zijn overwonnen. De paarden staan voor onze dierlijke driften. Hun witte kleur staat voor uitzuivering. Op de Visconti-kaart staan de gezuiverde dierlijke energieën ten dienste van de de vrouw: ze trekken de zegewagen.

Het blauwe dak met sterren staat voor de kosmische ervaring: alles is één. Het wapen van Gian Galeazzo Visconti met witte duif sluit naadloos aan bij deze symboliek: de spirituele overwinning is behaald door inwerking van de Heilige Geest. Alleen met behulp van God kan de mens zich verheffen boven het aardse.

De Visconti-Sforza Zegewagen

Op een tweede kaart die behouden is gebleven uit de 15e eeuw, de Visconti-Sforza Zegewagen, hebben de twee witte paarden gouden vleugels. Hierdoor kan je niet meer om een spirituele betekenis heen. Vleugels verbeelden het vermogen te kunnen opstijgen naar de goddelijke dimensies. De ontwerper van deze kaart heeft zich waarschijnlijk laten inspireren door afbeeldingen van de god Apollo in zijn zonnewagen (zie hieronder).

De Visconti-Sforza Zegewagen

Apollo op zijn zonnewagen, door Pinturicchio, circa 1509.

De vrouw op de Visconti-Sforza kaart zit op een troon, tussen twee getorste pilaren. De spiraalvorm van de pilaren is een verwijzing naar de twee polaire energiebanen die langs de wervelkolom stromen, en die de mens verbonden houden met de dualiteit. Het platvorm waarop de vrouw zit is zeshoekig: het hexagram is het universele symbool voor de versmelting van de tegenstellingen. Ook haar jurk is voorzien van een zeshoekig patroon.

Een rijksappel (globus cruciger) uit circa 1879

Een rijksappel (globus cruciger) uit circa 1879

De vrouw draagt een kroon en in haar handen houdt ze een scepter en een rijksappel (een globe met een kruis erop). Zoals we zagen bij de bespreking van tarotkaart De Keizer staat een rijksappel voor de overwinning van het spirituele (het kruis) op het aardse (de globe). De vleugels van de paarden zijn een extra element om tot uitdrukking te brengen dat de dierlijke driften zijn gesublimeerd (getransformeerd).

Opmerkelijk is dat op beide Visconti-kaarten een vrouw is afgebeeld, terwijl we in de eeuwen die gaan volgen alleen nog maar zegevierende mannen zien. Een triomftocht is van oudsher iets voor legerbevelhebbers en geen vrouwenaangelegenheid.

Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat de kaarten een eerbetoon zijn aan bepaalde vrouwen uit de Visconti-familie. Een andere reden zou kunnen zijn dat het een verwijzing is naar Gods (Heilige) Geest, of de kundalini-energie, die in de meeste spirituele tradities als vrouwelijk wordt gezien, en die de inwerkende goddelijke kracht is bij een spiritueel ontwaken. Denk hierbij ook aan de tarotkaarten De Hogepriesteres en De Keizerin.

De Tarot van Marseille

Op De Zegewagen uit de Tarot van Marseille zien we een man in militaire kleding, met een scepter en een kroon, staand in een wagen die de vorm heeft van een kubus. Het dak boven zijn hoofd rust op vier pilaren. Zowel de kubusvorm als de vier pilaren verwijst naar het aardse/het fysieke: in de numerologie is vier het getal van de aarde (vier elementen, vier windrichtingen, vier jaargetijden).

Tarot van Marseille,
versie Jacques Viéville (1650)

Tarot van Marseille,
versie Jean Noblet (1659)

Tarot van Marseille,
versie Nicolas Conver (1760)

In de symboliek staat de maan, met haar steeds wisselende vorm, voor de dualiteit en de vergankelijkheid van het aardse. Deze betekenis wordt bevestigd door de gezichten van de manen op de schouders van de wagenmenner: de één kijkt blij en de ander kijkt droevig.

Er zijn ook verschillen tussen de diverse Marseille-kaarten. De twee paarden op de kaart van Jacques Viéville hebben een mannenhoofd met kroon. De betekenis hiervan is dat de menselijke wil het dierlijke heeft overwonnen. De paarden op de kaart van Jean Noblet hebben een verschillende kleur: blauw en rood – de kleuren van het vrouwelijke en het mannelijke. De paarden van Nicolas Conver zijn beide blauw van kleur; een verwijzing naar de ‘vergoddelijking’ van het dierlijke.

Op twee kaarten (Viéville en Conver) hebben de paarden geen achterbenen, maar zitten met hun lijf vast aan de wagen. Dit symboliseert dat paarden en wagen niet los van elkaar kunnen worden gezien. De wagen staat voor het lichaam van de mens (voertuig van de ziel) en de paarden staan voor de dierlijke driften, die we ervaren via lichaam – een gevolg van onze dierlijke afkomst. De man op de Viéville-kaart heeft twee zonnen op zijn borst; een verwijzing naar de goddelijke energieën en die door hem heen stromen.

De scepter op de kaart van Nicolas Conver is verrijkt met de symbolen voor de zon, de maan en (waarschijnlijk) de aarde. De symbolen zijn gedeeltelijk over elkaar heen geplaatst, om een ‘versmelting’ aan te geven: de kosmische ervaring, alles is één.

Waarschijnlijk hebben de filosofieën van Plato gediend als inspiratiebron voor De Zegewagen van de Tarot van Marseille. In zijn werk Phaedrus gebruikt Plato het beeld van een wagen met twee paarden als metafoor voor de krachten die werkzaam zijn in de mens. Eén van de twee paarden is wit van kleur, nobel, gehoorzaam en onsterfelijk; het andere paard is zwart, gedeformeerd, eigenwijs en sterfelijk.

Het klassieke symbool
voor de zon

Er zijn volgens Plato twee krachten (paarden)
werkzaam in de mens.

Plato beschrijft hiermee de tweedeling in de mens: we hebben allemaal een hogere, goddelijke natuur, en tevens een lagere, dierlijke natuur. Het witte paard wil opstijgen, naar de hemel. Het zwarte paard trekt de andere kant op, richting de aarde. Het verstand van de mens (de wagenmenner) moet deze tegenstrijdige krachten in de juiste richting zien te krijgen.

De lijven van de paarden van de Marseille Zegewagen staan in tegengestelde richtingen. Hun hoofden kijken echter dezelfde kant op: de wagenmenner is erin geslaagd koers te houden op het goddelijke. Oswald Wirth en Arthur E. Waite zullen dit thema overnemen in hun tarot, zoals we nu gaan zien.

De Oswald Wirth Tarot

Oswald Wirth blijft met zijn Zegewagen dicht bij die van de Tarot van Marseille. De twee paarden zijn twee sfinxen geworden, in een donkere en een lichte kleur, om de dualiteit waar zij voor staan te benadrukken. Een sfinx – een leeuwenlichaam met een vrouwenhoofd – staat voor meesterschap over het dierlijke. Net zoals de twee manen op de schouders van de man, hebben de sfinxen ook verschillende gezichtsuitdrukkingen.

De wielen hebben bij Wirth zes spaken; een verwijzing naar het hexagram. Hij brengt het dak met de sterren uit de Visconti Tarot terug. De sterren zijn allen vijfpuntig: een pentagram staat in de tarot voor de voltooide mens. Aan de bovenkant van de scepter zien we een driehoek op een cirkel; dit symboliseert de overwinning van het spirituele (de driehoek) op het aardse (de cirkel).

Op de voorkant van de wagen  is een gevleugelde zonneschijf afgebeeld; een symbool uit het Oude Egypte dat verwijst naar vergoddelijking. De figuur onder de gevleugelde zonneschijf is een zelfverzonnen variant op het yoni-lingam symbool uit de Tantra-traditie, dat staat voor de versmelting van het mannelijke en het vrouwelijke. Het gele cirkelvormige symbool op de voorkant van het dak van de wagen staat voor de felbegeerde ‘steen der filosofen’ (de staat van godsrealisatie) van de alchemist.

Oswald Wirth (1889)

Rider-Waite-Smith (1909)

De Rider-Waite-Smith Tarot

Kunstenares Pamela Colman-Smith heeft een aantal nieuwe elementen toegevoegd aan de Zegewagen, ten opzichte van Wirth en de Tarot van Marseille. Het zijn niet langer de twee sfinxen die  onderdeel uitmaken van de wagen, maar de wagenmenner zelf. De wagen, met ook de vorm van een kubus, lijkt op de grond te rusten. De wagenmenner rijst, als het ware, uit de kubus omhoog. Dit is een beeld dat we kunnen terugvinden in de traditie van het Oude Egypte (zie hieronder) en verwijst naar de overwinning van het aardse/het lichaam (de kubus).

De lauwerkrans die de man draagt staat voor zijn behaalde spirituele zege. De achtpuntige ster op zijn kroon is de Morgenster en verwijst naar een kundalini-ontwaken (zie ook tarotkaart De Ster). Op de gordel, om zijn middel, staan (waarschijnlijk) de tekens van de zodiak. Hieronder, op zijn kleding, staan geomantische symbolen. Deze werden gebruikt voor magische rituelen door de leden van het occulte groepering The Golden Dawn, waarvan Arthur E. Waite en Pamela Colman-Smith lid waren.

De twee sfinxen – die niet zichtbaar vast zitten aan de kubus – houden de punt van hun staart tussen hun voorpoten. Dit is een verwijzing naar de oeroboros, de slang die in zijn eigen staart bijt: een symbool uit de alchemie dat verwijst naar de eenheid van alles.

Amun-priester Hor (Oude Egypte)

Uit: The Magus, or Celestial Intelligencer (Francis Barrett, 1801)
Bron: www.fromoldbooks.org

Uit het alchemistische manuscript
‘De Bekroning van de Natuur’

Château des Avenières

De wagenmenner op de mozaïek van Château des Avenières draagt de atef-kroon van Osiris; de Egyptische god die staat voor wederopstanding en vernieuwing. Aan de voorkant van de kroon kronkelt een uraeus-cobra; het Egyptische symbool van de kundalini-energie. De twee rode veren aan de zijkant symboliseren, net als de vleugels van de caduceus, de voltooiing van een kundalini-proces.

De kromstaf (heka) in de hand van Osiris staat voor de wervelkolom met hierin de kundalini-energie. Met deze herdersstaf werden schapen (lees: het dierlijke in de mens) gehoed.

De vlegel (nekhakha) verwijst naar het lijden waarmee een kundalini-ontwaken gepaard gaat. Het ontmantelen en afleggen van het ego (de oude mens) is zelden pijnloos. De drie linten aan de vlegel staan voor de drie energiebanen die betrokken zijn bij een kundalini-ontwaken.

Op het dak van de wagen zien we goud- en zilverkleurige pentagrammen: de kleuren die verbonden zijn met de polaire energieën (zon en maan). De zegewagen rust op een aardbol. Duidelijker kan het bijna niet: de man heeft meesterschap verkregen over het aardse.

Château des Avenières (1917)

De Egyptische god Ptah
met Was-scepter
(Hermitage Museum)

De twee punten van de wagen zijn een afgeleide van de was-scepter waarmee in het Oude Egypte machthebbers (goden, koningen, priesters) werden afgebeeld. Het is niet precies duidelijk welk dier wordt uitgebeeld op de was-scepter (en op de Zegewagen), en dit is ook de bedoeling. Dit zogenaamde ‘Seth-beest’ staat voor het dierlijke in de mens in het algemeen. De was-scepter staat voor macht over de dierlijke driften. De onderkant van scepter is vaak gevorkt (twee-puntig); dit staat voor de dualiteit die, tezamen met het dierlijke, is overwonnen.

Conclusie

De Zegewagen staat voor overwinning: de spirituele aspirant heeft meesterschap verkregen over de aardse verlokkingen (geld, status, macht, roem, etc.) en de dierlijke impulsen van het lichaam. Het beeld van een zegewagen geeft aan dat hiervoor een strijd moet worden geleverd.

De Bhagavad Gita, het heilige boek van de yogi’s, gaat hierover. De Gita is een dialoog tussen prins Arjuna en Krishna, die samen in een wagen zitten. Arjuna staat op het punt om, met zijn leger, ten strijde trekken tegen zijn eigen familie (lees: zichzelf) om zijn rechtmatige plek op de koningstroon (het Koninkrijk van God) te bemachtigen.

Ook de Bhagavad Gita gaat over het gevecht in de mens tussen zijn hogere en lagere natuur. Arjuna wordt geadviseerd door Krishna (God), die tevens de paarden van de wagen aanstuurt. In het ultieme gevecht met onze demonen en driften worden we geholpen door God.

Verslaat men op het slagveld zelfs
Nog meer dan honderdduizend man,
De hoogste overwinnaar toch
Is wie alleen zichzelf verslaat.

– De Boeddha (Dhammapada, vers 103) –

Arjuna en Krishna trekken ten strijde (Bhagavad Gita)

Starchild Tarot
(Danielle Noel, 2014)
 www.starchildtarot.com

Een eenhoorn staat voor gesublimeerde (getransformeerde) dierlijke energieën. Zijn witte kleur staat voor uitzuivering. Zijn spiraalvormige hoorn, ter hoogte van het derde oog, staat voor de ontwaakte en opgestegen kundalini-energie.

Olympus Tarot

(©Lo Scarabeo, 2002)

Deze kaart verbeeldt op prachtige wijze de mystieke ervaring: vliegend door de lucht, los van de aarde, zonder kleren (vrij van het ego), en met de puurheid/heelheid van een kind. De mythe waar de kaart voor staat is ook toepasselijk: dit is de Griekse god Hermes – de god met de caduceus – die de kundalini-energie personifieert. Hij wordt getrokken door de (gestolen) koeien van de god Apollo.

Retro Tarot Deck

(Anthony Testani)

Deze hilarische kaart van De Dwaas is de tegenpool van De Zegewagen.

Dragons Tarot

(©Lo Scarabeo, 2004)

In de oosterse iconografie worden goden en heiligen (in dit geval de Jadekeizer, de oppergod in het taoïsme) vaak afgebeeld zittend of rijdend op een draak. De diepere betekenis hiervan is dat de innerlijke draak (het dierlijke) is overwonnen en gebruikt wordt als vervoermiddel naar de goddelijke dimensies.

Harmonious Tarot

(©Lo Scarabeo, 2005)

Het (heilige) huwelijk heeft plaatsgevonden: de mannelijke en vrouwelijke energieën zijn versmolten. De zegewagen rijdt naar het Koninkrijk van God. Cupido zit op één van de paarden: de oerkrachten van de liefde zijn een katalysator in het proces van spiritueel ontwaken.

Dit artikel is gepubliceerd in Paravisie Magazine (aug ’19). Copyright Anne-Marie Wegh 2019

DOWNLOAD ARTIKEL (PDF)

Het meest recente boek van Anne-Marie:
Maria Magdalena, auteur van het vierde evangelie

Illustrations from the tarot decks, reproduced by permission of U.S. Games Systems, Inc., Stamford, CT 06902. c. by U.S. Games Systems, Inc.  All rights reserved.
Foto’s Châteaux de Avenières: http://hermetism.free.fr/Avenieres

LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL

Door |2020-10-19T06:53:36+00:00januari 9th, 2020|Paravisie, Tarot|Reacties uitgeschakeld voor Tarot 7. De Zegewagen

Tarot 6. De Geliefden

6. De Geliefden

De liefde… we raken er nooit over uitgedicht, uitgezongen en uitgefilosofeerd. Wie getroffen wordt door Cupido’s pijlen, heeft nog maar één gedachte, nog maar één verlangen: die ander. Cupido’s blinddoek staat voor wat de liefde met ons doet: als het hart in vuur en vlam staat, verdwijnt het verstand via de achterdeur.
Of toch niet? Heb je een keuze? Dit is het thema van kaart nummer 6 van de tarot: De Geliefden!

De Visconti Tarot

Al sinds het ontstaan van de tarot in de 15e eeuw heeft deze kaart een diepere laag die door slechts weinigen wordt gezien: de oerkrachten van de liefde als katalysator voor godsrealisatie.

De twee handgeschilderde kaarten van De Geliefden uit de Visconti Tarot (die overigens toen nog niet zo heette), die behouden zijn gebleven, lijken te gaan over een verbintenis tussen een man en een vrouw, met hierbij een rol weggelegd voor Cupido. De gehele enscenering van beide kaarten gaat echter over innerlijke processen: over het heilige huwelijk en de hiervoor noodzakelijke sublimatie (transformatie) van de seksuele energie.

Wat, allereerst, opvalt bij beide kaarten is dat Cupido niet is afgebeeld met zijn gebruikelijke pijl-en-boog, maar met twee stokken, die hij links en rechts van zijn lijf houdt. Hiermee worden de drie energiebanen uitgebeeld die betrokken zijn bij een kundalini-ontwaken. Cupido zelf staat hierbij voor de middelste energiebaan – de goddelijke kundalini – die door de wervelkolom stroomt. De twee stokken staan voor de vrouwelijke en de mannelijke energieën (de innerlijke polariteit), die links en rechts langs de wervelkolom stromen. De yogatraditie noemt deze energiebanen, respectievelijk, de ida-nadi en de pingala-nadi.

Visconti di Modrone deck (15e eeuw)

Schematische weergave energiebanen

Rosarium Philosophorum (ca. 1550)

Op de afbeelding uit het alchemistische manuscript Rosarium Philosophorum (hierboven) wordt de kundalini-energie gepersonifieerd door een naakte vrouw met goudkleurig haar, en een kroon die overloopt in een boom (een andere metafoor voor de kundalini). Ook zij houdt twee stokken vast (met een vlam erop). De symbolen van zon en maan ernaast bevestigen ons dat deze stokken staan voor de polariteit.

De Visconti di Modrone Geliefden

De man en vrouw op de Visconti di Modrone kaart bevinden zich in een tent. Ook dit is een aanwijzing dat het tafereel gaat over een innerlijk proces. Een tent – een tijdelijke behuizing – is een gangbare metafoor voor het lichaam.

De tentpaal met aan weerszijde een vrouw en een man, is een tweede metafoor op de kaart voor de drie energiebanen. De man en vrouw geven elkaar een hand; dit staat voor een versmelting van de polaire energieën. Op de kleding van de man staat – nauwelijks meer zichtbaar – een hexagonale (zeshoekige) fontein afgebeeld. Dezelfde fontein vinden we ook terug op de kaart Aas van Bekers van het Visconti-Sforza deck.

Een fontein is een universele metafoor voor een kundalini-ontwaken. Een hexagram is het symbool voor de versmelting van de tegenstellingen (mannelijke en vrouwelijk energieën). De maillot van de man – één been wit en één been rood – vult de symboliek van de fontein op zijn kleding prachtig aan: rood en wit zijn de kleuren van de polariteit in de alchemie.

Een hexagram

Visconti-Sforza Tarot, Aas van Bekers.

Een afbeelding uit het Rosarium philosophorum (1550): een symbolische weergave van de drie energiebanen, met een fontein als metafoor voor de ontwaakte kundalini. De helende en transformerende, goddelijke energie vloeit in drie stromen uit naar lichaam, hart (gevoelswereld) en hoofd (denken).

Op het dak van de tent staat – ook nauwelijks meer zichtbaar – in gouden blokletters AMOR, zoals de god Cupido ook genoemd wordt. Het Latijnse cupido betekent ‘begeerte’. Als twee mensen zich tot elkaar aangetrokken voelen maakt dit oerkrachten vrij in de onderbuik, het gebied waar ook de kundalini-energie zich bevindt.
Deze energetische tumult kan worden gebruikt om de kundalini te laten ontwaken. Om deze vervolgens te laten opstijgen naar het zesde en zevende chakra, is het belangrijk dat de energie niet afvloeit via de onderste chakra’s door middel van fysieke seksuele activiteit. De energie van Amor moet naar ‘het dak van de tent’ worden gebracht, dus!

Op de rand van het tentdoek staat het wapenschild van de familie Visconti afgebeeld: het rood/witte kruis van het Huis van Savoy, met wie er een alliantie was, en de zogenaamde ‘Biscione Viscontio’: een blauw draakachtig wezen dat een rode man uitspuwt. Interessant is, dat men niet weet wat de betekenis is van deze biscione op het wapen. Wat stelt het precies voor en welk verband is er met de Viconti’s? Is het een slang of een draak? Is het een kind of een volwassene in de bek van de biscione? Wordt deze opgegeten of juist uitgespuwd? Deze onduidelijkheden zijn – net als bij alchemistische afbeeldingen – vaak een indicatie dat er een diepere betekenis achter schuilt die men niet zomaar in het openbaar kon, of wilde, communiceren.

Het wapenschild van de familie Visconti (Bibliothèque Nationale de France,
16e eeuw)

Valentina Visconti afgebeeld met wapenschild (Miniatuur uit ‘De Natura Deorum’ van Cicero, circa 1400)

De god Quetzalcoatl van de Azteken

Biscione komt van het Italiaanse biscia, dat ‘niet-giftige slang’ betekent. De Visconti-biscione heeft alle kenmerken van een metafoor die verwijst naar een kundalini-ontwaken. Een slang is hét universele symbool voor de kundalini-energie. De biscione is ook nog eens blauw van kleur; een verwijzing naar het hemelse/goddelijke.

Op veel afbeeldingen is de Visconti-biscione voorzien van veren of een kroon. Beide zijn een verwijzing naar een voltooid ontwaken. Als het kundalini-proces tot een succesvol einde is gebracht wordt de slang vaak met vleugels of veren afgebeeld. Een bekend voorbeeld is de god Quetzalcoatl van de Azteken, wiens naam ook gevederde slang betekent. Coatl betekent slang en de quetzal was een prachtige inheemse vogel.

Op de afbeelding (hierboven) zien we hoe Quetzalcoatl een man verslindt. Opgegeten worden door de kundalini-slang staat voor een transformatieproces. Bij de Visconti-biscione wordt de man weer uitgespuwd: het proces is voltooid. De rode kleur van de man (hij is niet gevild, zoals sommigen suggereren) is een alchemistisch element en verwijst naar de laatste fase van het Magnum Opus: rubido (rood).

Het bekende Italiaanse automerk Alfa Romeo heeft voor hun logo het wapen van de Visconti’s overgenomen.

De Visconti-Sforza Geliefden

De kaart De Geliefden van het Visconti-Sforza deck heeft dezelfde esoterische boodschap, verpakt in iets andere beelden. Amor staat nu op een pilaar, tussen de man en de vrouw in, ter hoogte van hun hoofd: hier moet hij – innerlijk – naartoe worden gebracht, betekent dit. Het is een getorste (gedraaide) pilaar, verwijzend naar de beweging van de opstijgende kundalini-slang. Op de kleding van zowel de man als de vrouw is een zeshoekig patroon aangebracht: een verwijzing naar het hexagram. Ook de bovenkant van de pilaar is zeshoekig.

De Geliefden uit het Visconti-Sforza
deck (15e eeuw)

De Tarot van Marseille

De Tarot van Marseille presenteert het thema van deze kaart als een keuze. Een jongeman staat tussen twee vrouwen. Beiden vragen zijn aandacht. Boven hen hangt Cupido met een getrokken pijl-en-boog. De details van deze kaart zijn belangrijk bij het bepalen van de betekenis ervan. Bij de versies van Jean Noblet en Nicolas Conver reikt de linkerhand van de jongeman naar het kruis van de vrouw met de bloemen in het haar. Met zijn andere hand houdt hij de gordel om zijn middel vast. Deze combinatie staat voor het beteugelen van de seksuele driften.

Tarot van Marseille,
versie Jean Noblet (circa 1650)

Tarot van Marseille,
versie Nicolas Conver (1760)

Tarot van Bologna
(Giacomo Zoni, 1780)

In de eeuwen die volgen zien we dat de vrouw met de bloemen er steeds sensueler uit gaat zien, en steeds duidelijker staat voor verleiding en seksuele aantrekkingskracht. De andere vrouw draagt een lauwerkrans. Zij staat voor kuisheid; voor het overwinnen van de dierlijke driften. Deze vrouw gaat er op decks die volgen steeds spiritueler uitzien.

Op De Geliefden van de Tarot van Bologna draagt de vrouw een kroon in plaats van een lauwerkrans. De esoterische betekenis van een kroon is spiritueel meesterschap. De jongeman staat op een splitsing van wegen. Hij moet een keuze maken. Dit element zien we ook terug op De Geliefden van de Oswald Wirth Tarot (1889) en op het mozaïek van Château des Avenières (1917).

Oswald Wirth Tarot (1889)

Château des Avenières (1917)

Het spirituele aspect van deze kaart is heel belangrijk en kan gemakkelijk over het hoofd worden gezien, door de schijnbare oubolligheid van de moraal. Het is niet simpelweg een oproep tot kuisheid. De kaart laat zien dat er een keuze gemaakt moet worden tussen óf zintuiglijk plezier, óf de weg naar God gaan. Niet uit morele overwegingen, maar om de energetische consequenties. Om God te ervaren zijn de oerkrachten van onze dierlijke driften nodig. Deze moeten hiervoor bewaard en uitgezuiverd worden. Op zich is er niets mis met seks en zintuiglijk plezier, maar als je verlangt naar God, dan moet je kiezen waar je jouw krachten voor gaat aanwenden. Zoals de Engelsen zeggen: you can’t have your cake and eat it too… je kunt je cake niet én opeten én bewaren!

Als je kiest voor God is het zeker niet de bedoeling om je af te sluiten voor de liefde. Op de alchemistische emblemen van Johann Theodor de Bry en Basilius Valentinus (rechts) zien we dat Cupido juist een belangrijke rol heeft in het proces van Godsrealisatie. De afbeeldingen vertellen ons dat de liefdeskrachten moeten worden aangewakkerd. Na destillatie (transformatie) leveren ze het door de alchemist felbegeerde ‘levenselixer’ (drank der onsterfelijkheid).

Rechts: embleem uit ‘Proscenium vitæ humanæ sive Emblematum Secularium’ (Johann Theodor de Bry, 1627). De lange tunnel staat voor de wervelkolom.

Links: gravure van ‘De vijfde sleutel’, uit het alchemistische manuscript ‘De twaalf toetsen van Basilius Valentinus’ (circa 1600). De alchemist wakkert het innerlijke liefdesvuur (Cupido) bewust aan (man met blaasbalg). De seksuele energie die hierbij vrijkomt wordt gesublimeerd (leeuw met kroon). Het hart en de chakra’s komen hierdoor volledig tot bloei (het hart met de zeven bloemen). De innerlijke dualiteit versmelt tot een eenheid (één been van de vrouw komt onder haar rok uit). De bovenkant van de enorme distilleerkolf loopt naar het hoofd van de vrouw: onder invloed van de opstijgende energieën gaan de pijnappelklier en hypofyse hormonen en endogene opiaten produceren (het ‘levenselixer’).

De Rider-Waite-Smith Geliefden (1909)

De Rider-Waite-Smith Tarot

De RWS-Tarot heeft gebruik gemaakt van het Bijbelverhaal over Adam en Eva om precies hetzelfde als alle voorgaande decks duidelijk te maken. Doordat de eerste mensen aten van de verboden vruchten werden ze uit het paradijs verdreven. Dit eeuwenoude verhaal, dat iedereen kent, gaat over de keuzemogelijkheid die de mens heeft tussen kortstondige aardse genoegens (de vruchten) of het eeuwige goddelijke (het paradijs).

De Boom der kennis van goed en kwaad, waarvan Adam en Eva niet mochten eten van God, bevindt zich in ons, net als de Boom des levens, die midden in het paradijs stond. Als we kiezen voor het aardse (zintuiglijk plezier), stroomt onze de levensenergie door de ida- en pingala-nadi. Dit is de ‘Boom der kennis van goed en kwaad’. Als we kiezen voor God, dan ontwaakt de kundalini en stroomt door onze wervelkolom omhoog naar de kruin. Dit is de ‘Boom des levens’.

Op de RWS-kaart staat Eva voor de Boom der kennis van goed en kwaad. In de boom zien we de slang die probeert haar te verleiden om van de verboden vruchten te eten. Als de kundalini-energie gebruikt wordt voor seksuele activiteit, is het de slang die verleidt en aanzet tot ‘het kwade’ (lees: het dierlijke). De Boom des levens, waar Adam voor staat, zit vol met vlammen; een verwijzing naar het kundalini-vuur. De engel gebaart met zijn armen dat Adam en Eva een vrij keuze hebben tussen de beide bomen.

Rechts: er is altijd een groep mensen geweest die wist dat de meeste Bijbelverhalen gaan over innerlijke, spirituele processen. Op talloze schilderijen in kerken en musea zien we hiervan het bewijs. Op dit schilderij van Lambert Hopfer legt Adam zijn hand op Eva’s borst, op het moment dat zij hem een vrucht aanbiedt. Hiermee wil Hopfer ons in beelden duidelijk maken wat de diepere betekenis is van de ‘verboden vruchten’.

Onder: Michelangelo durfde nog een stapje verder te gaan. Op zijn versie van het scheppingsverhaal, dat te zien is in de Sixtijnse Kapel, in het hart van Rome, suggereert hij met de lichaamshouding van Adam en Eva orale seks.

Lambert Hopfer, 16e eeuw,
Detroit Institute of Arts, VS

De Thoth Tarot

Ook deze kaart van de Thoth Tarot zit boordevol symboliek. Een aantal van de beelden verwijst naar het heilige huwelijk: de innerlijke versmelting van de polariteiten (koning en koningin). De hiervoor vereiste sublimatie van het dierlijke wordt gesymboliseerd door de rode leeuw en de witte adelaar op de voorgrond.

In de alchemie staat een rode leeuw voor getransformeerde dierlijke krachten. Zijn recht omhoog staande staart staat voor de opgestegen kundalini. Een adelaar symboliseert voltooiing van het proces van godsrealisatie. De kleur wit staat voor uitzuivering. 
Aleister Crowley zelf legt deze beelden overigens enigszins anders uit. Wie hierin is geïnteresseerd verwijs ik graag naar zijn boek The Book of Thoth.

De Thoth Tarot (1969)

Conclusie

Bij veel moderne tarot decks is De Geliefden een lofzang op de liefde geworden en is de diepere laag uit deze kaart verdwenen. Misschien wordt de oorspronkelijke betekenis nog het best samengevat met de woorden van God zelf in het Nieuwe Testament.

Als Jezus een bezoek wil brengen aan Jeruzalem, de hoofdstad van Judea, geeft hij zijn leerlingen de opdracht om een ezel voor hem te gaan halen. We lezen dan: En zij gingen heen, en vonden het veulen gebonden bij de deur, buiten bij een tweesprong, en zij ontbonden het (Marcus 11:4). Jezus neemt plaats op het dier en trekt Jeruzalem binnen, onder luid gejuich van de menigte.

De betekenis van dit Bijbelcitaat is: onze ezel (dierlijke/seksuele energieën) bevindt zich bij een tweesprong (keuzemogelijkheid). Als we het dier losmaken (de energie niet onderdrukken, maar laten stromen) en naar Jezus/God brengen (naar de hogere chakra’s brengen), kan Hij deze gebruiken om ons hart (Jeruzalem) binnen te trekken.

Rechts: Jezus trekt op een ezel Jeruzalem binnen (onbekende kunstenaar, 15e eeuw, Hermitage Museum, St. Petersburg). Het patroon op het kleed dat voor Jezus wordt neergelegd symboliseert het opstijgen van de kundalini naar de pijnappelklier. Met zijn rechterhand maakt Jezus het teken van het heilige huwelijk.

The Magic Gate deck

(Vera Petruk, 2018)

De cobra, met zijn vermogen om recht omhoog te komen en zijn kap te spreiden, wordt in veel tradities gebruikt als een metafoor voor een kundalini-ontwaken. Op de kaart strekken Adam en Eva hun armen uit naar de vallende bloesem van de levensboom, achter de kap van de cobra. Tussen de boomwortels, aan de onderkant van de kaart, bevindt zich de ‘verboden vrucht’: als de cobra/kundalini niet opstijgt wordt de mens uit het paradijs verdreven.

Tarot of the Spirit,
(US Games, 1992)
 www.tarotofthespirit.com

Een uitbeelding van het heilige huwelijk gecombineerd met het alchemistische symbool voor Mercurius: de god die de kundalini-energie personifieert.

Pagan Otherworlds Tarot
(Uusi © 2016)
 www.uusi.us

Deze kaart slaat met zijn krachtige symboliek de spijker op zijn kop!

Pearls of Wisdom Tarot
(Caeli Fullbrite, Roxi Sim, 2007)
 
www.roxiartwork.ca

Een treffende metafoor voor het heilige huwelijk: twee bomen versmelten tot één (kundalini-)boom.

Dit artikel is gepubliceerd in Paravisie Magazine (juli ’19). Copyright Anne-Marie Wegh 2019

DOWNLOAD ARTIKEL (PDF)

Het meest recente boek van Anne-Marie:
Maria Magdalena, auteur van het vierde evangelie

Illustrations from the tarot decks, reproduced by permission of U.S. Games Systems, Inc., Stamford, CT 06902. c. by U.S. Games Systems, Inc.  All rights reserved.
Foto’s Châteaux de Avenières: http://hermetism.free.fr/Avenieres

LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL

Door |2020-10-18T17:25:34+00:00december 18th, 2019|Paravisie, Tarot|Reacties uitgeschakeld voor Tarot 6. De Geliefden

Tarot 5. De Hierofant

5. De Hierofant

Een hierofant is een hogepriester die religieuze vieringen leidt en inwijdingen verricht. Het Oudgriekse woord hierophantes is samentrekking van hieros (heilig) en phainein (laten zien, openbaren). Een hierofant is in staat een ander in te wijden in het goddelijke. Dit is uiteraard alleen mogelijk als hij of zij zelf dit goddelijke ervaart, en dit leidt ons naar de betekenis van de tarotkaart De Hierofant. Deze staat voor de persoon in wie het heilige huwelijk (Grieks: hieros gamos) heeft plaatsgevonden. De (energetische) dualiteit in hem of haar is versmolten. De Hierofant leeft vanuit de eenheid van het goddelijke.

De titel Hierofant was oorspronkelijk verbonden aan de mysteriën van Eleusis: een oude Griekse mysterietraditie waarvan de inwijdingsrites geheim waren en nog steeds een groot mysterie zijn. Veel later ging men deze titel ook toepassen op personen in andere situaties en hoedanigheden. Via het occulte genootschap The Golden Dawn is de Hierofant in de tarot terecht gekomen.

De Paus

Oorspronkelijk heette kaart nummer 5 van de tarot De Paus. Arthur Waite verving, in 1909, in zijn Rider-Waite-Smith deck De Paus voor De Hierofant en vrijwel alle tarot decks die hierna volgden namen dit over. De diepere betekenis van de kaart is echter altijd hetzelfde gebleven. Ook toen de kaart nog De Paus heette stond deze voor de persoon in wie het heilige huwelijk zich heeft voltrokken.

Op de Paus-kaart van de 15e eeuwse Visconti-Sforza Tarot zien we drie verwijzingen naar het heilige huwelijk: de twee opgestoken vingers van de Paus; het Griekse kruis (een kruis met gelijke armen) bovenaan zijn staf; en het zeshoekige patroon op zijn kleed, een afgeleide van het hexagram – het universele symbool voor de vereniging van de tegenstellingen.

De Paus draagt, net zoals de Pausin (tarotkaart nummer 2), een pontificale (pauselijke) tiara: een drievoudige kroon. Officieel staan de drie kronen voor de drievoudige macht van de paus: priester, leraar en koning. Esoterisch staat een tiara voor meesterschap over lichaam, gevoel en denken.

De Paus van de Visconti-Sforza tarot (1454)

Een hexagram

Een alchemistische afbeelding van het heilige huwelijk uit het Boek van de Heilige Drievuldigheid (15e eeuw). Het mannelijke en vrouwelijke zijn versmolten tot een androgyne figuur. De drie kronen om buik, borst en hoofd staan voor meesterschap over het lichaam (de dierlijke driften, de onderbuik), de gevoelswereld (hart) en het denken.

De alchemist (links) heeft een drievoudig (de drie kronen) koningschap (meesterschap) verworven over het aardse. De driehoek met punt omhoog (het symbool voor vuur) met het vuur erin, staat voor het kundalini-vuur, dat lichaam, gevoel en denken (de drie pijlen) van de alchemist heeft uitgezuiverd, waardoor hij dit koningschap heeft bereikt. Rechts zien we een alchemistische oven; symbool voor het bekken en de wervelkolom van de alchemist, met erin stromend het vuur van de kundalini. De drie ringen op de pijp en de drie pijlen aan de vlag staan voor lichaam, gevoel en denken die worden gezuiverd in de ‘oven’. Een afbeelding uit het alchemistische manuscript Speculum Veritatis, dat zich bevindt in de bibliotheek van het Vaticaan.

Charles VI tarot

Ook uit de 15e eeuw is het Charles VI – of Gringonneur – deck; ontworpen voor koning Karel VI van Frankrijk. De Paus-kaart van dit spel bevat symboliek die verwijst naar een kundalini-ontwaken.

Links en rechts langs de wervelkolom lopen twee energiebanen; ida- en pingala-nadi genoemd in de yogatraditie. Bij een kundalini-ontwaken versmelten deze energiebanen ter hoogte van het voorhoofd. Tijdens dit proces wordt de pijnappelklier – midden in ons hoofd – geactiveerd. De twee kardinalen naast de Paus symboliseren deze twee energiebanen. Hun gekruiste handen staan voor de versmelting, net zoals de twee sleutels (van het Koninkrijk der Hemelen), die de Paus rechtop tegen elkaar houdt.

De Paus-kaart van het
Charles VI deck (15e eeuw)

Paus Leo VII
(paus van 936 tot 939, afbeelding uit 1842)

     De pijnappelklier

De ontwerper van deze kaart heeft niet gekozen voor de in die tijd gangbare pauselijke tiara met drie kronen, maar voor één van de allereerste varianten, die tot de 12e eeuw werd gedragen, met slechts één kroon. Ik denk omdat deze kroon – nog meer dan de tiara – de pijnappelkliervorm ervan benadrukt. Het heeft de kunstenaar ook de mogelijkheid gegeven een dennenappelpatroon aan de kroon toe te voegen.

Waarschijnlijk ook niet toevallig, is de kleurkeuze rood (kleding kardinalen) en blauw (kleding paus). Deze twee kleuren worden traditioneel verbonden met, respectievelijk, de mannelijke energieën (hitte, vuur, de zon) en de vrouwelijke energieën (koelte, water, de maan) in de mens.

Links: de twee linten aan de achterkant van de pauselijke kroon (de zogenaamde infulae) staan voor de twee energiebanen die bij hun versmelting de pijnappelklier activeren.

Frankrijk 17e eeuw

Om de symboliek van de vereniging van de tegenstellingen te versterken voegt men vanaf de 17e eeuw aan de Paus-kaart twee pilaren toe op de achtergrond, en twee lager geplaatste geestelijken op de voorgrond. De linkerfiguur op de Paus-kaart van Jacques Viéville maakt met zijn hand, net zoals de Paus zelf, het teken van het heilige huwelijk.

De zogenaamde ‘Tarot anonyme de Paris’ heeft de – voor die tijd – meest spannende uitvoering van de Paus. Een enorme sleutel staat op zijn schoot geplaatst en reikt tot aan de punt van zijn tiara. Dit symboliseert de ontwaakte kundalini-energie in zijn wervelkolom: de ‘sleutel’ naar het Koninkrijk van God. Twee vingers – het teken van het heilige huwelijk – rusten op zijn staf. Ook deze staat voor zijn wervelkolom. De Paus kijkt naar een sfinx en een kleine piramide naast hem. Een sfinx – een leeuwenlichaam met een vrouwenhoofd – symboliseert meesterschap over de dierlijke driften. De paus draagt kleding in de kleuren rood (mannelijk) en blauw (vrouwelijk).

Tarot van Parijs, Jacques Viéville (1650)

Tarot van Marseille, Pierre Madenié (1709)

Tarot anoniem van Parijs (17e eeuw)

De Oswald Wirth Tarot

Oswald Wirth handhaaft de thema’s van zijn voorgangers. Hij verlaagt de twee pilaren achter de Paus, waardoor de compositie van de kaart – Paus, twee pilaren, en twee figuren op de voorgrond – de vorm krijgt van een pentagram; het symbool voor de ‘voltooide mens’. Ook op de kaart van Wirth maakt de linkerfiguur met zijn hand het teken van het heilige huwelijk.

Oswald Wirth (1889)

Uit H. C. Agrippa’s Libri tres de occulta philosophia

De Rider-Waite-Smith Tarot

Arthur Waite verandert de naam van tarotkaart nummer 5 in De Hierofant, maar het beeld blijft in grote lijnen hetzelfde: een paus met tiara, twee pilaren en twee lager geplaatste geestelijken. Nieuw zijn de elementen uit de alchemie die verwijzing naar het heilige huwelijk – de vereniging van de rode koning en de witte koningin: de kleur rood en wit van het kazuifel van de Paus, en de rozen (rood) en lelies (wit) op de kleding van de figuren op de voorgrond.

De Rider-Waite-Smith Hierofant (1909)

Paus Gregorius I (540-604)

Een 17e eeuwse ets met alchemisten die ijverig aan het werk zijn in hun (innerlijke) tuin. De zes perkjes staan voor het eerste tot en met het zesde chakra (bij het zesde chakra vindt het heilige huwelijk plaats). Achterin staat een (kundalini-)boom waaruit water (energie) stroomt naar de rest van de tuin. Om de boom heen is een slinger gewikkeld (de beweging omhoog van de ‘kundalini-slang’) met rode en witte rozen – de kleuren van het alchemistische huwelijk.

Links: een schilderij van Dante Gabriel Rossetti, getiteld: Mary Nazarene (1857). Maria wordt bezocht door de Heilige Geest, in de vorm van een duif (links). Hierdoor zal zij, volgens de Bijbel, zwanger raken van Jezus. Dante Gabriel Rossetti wil ons laten weten dat dit verhaal een metafoor is voor een kundalini-ontwaken. Maria is op ongebruikelijke wijze afgebeeld: werkend in de tuin, rode rozen en witte lelies verzorgend, als een alchemiste. De gieter die naast haar staat is versierd met een zon (symbool voor het goddelijke), en een omhoog lopende waterstroom: de kundalini-energie. Haar lange rode haar (de kleur van vuur) hangt tot aan haar bekken, de plaats in de mens waar de kundalini-energie zich bevindt.

Onder het kazuifel draagt de RWS-Hierofant een blauw kleed, waardoor de kaart tevens de betekenisvolle kleurcombinatie rood-blauw (mannelijk-vrouwelijk) bevat. Ook de Y op de rug van de twee mannen op de voorgrond staat voor de versmelting van de tegenstellingen. Op de alchemistische illustratie uit Symbola Aureae Mensae (hieronder) zien we een androgyne figuur, of rebis, die een letter Y in één hand houdt en met de andere hand het teken van het heilige huwelijk maakt. De RWS-Hierofant is ook opvallend androgyn: het is niet zonder meer duidelijk of dit een man of vrouw is. Overige elementen die verwijzen naar de versmolten dualiteit zijn de zwart-wit geblokte stroken op de vloer, en de gekruiste sleutels op de voorgrond.

De staf van de RWS-Hierofant is veel korter dan gebruikelijk (zie afbeelding van paus Gregorius I) en rust op zijn/haar knie. Dit bevestigt onze interpretatie dat de staf van de Paus/Hierofant staat voor de wervelkolom. Het drievoudige kruis bovenaan de staf heeft, esoterisch gezien, dezelfde betekenis als de drie ringen op de pijp van de alchemistische oven (zie hierboven): lichaam, gevoel en denken zijn door het kundalini-vuur in de wervelkolom uitgezuiverd. De drie dwarsbalkjes worden naar boven toe steeds korter, waardoor ze een driehoek vormen met de punt naar boven: het symbool voor het element vuur.

Een gravure uit Michael Maier’s Symbola Aureae Mensae (1617)

De spirituele aspirant (krijger) ontvangt drie zegekransen voor zijn overwinning op het dierlijke (het driekoppige monster), dat verbonden was met zijn lichaam, gevoel en denken. Een gravure uit Discours Philosophique, S. Stuart de Chevalier, 1781.

De Tarot van Château des Avenières

De Hierofant van Château des Avenières draagt de kroon van de Egyptische god Amun-Ra. Deze kroon bestaat uit een rode zonneschijf en twee opstaande, gestileerde veren. De veren zijn een variant op het universele thema van twee vleugels: symbool voor bewustzijnsverruiming (denk, bijvoorbeeld, aan de caduceus).

De twee geknielde vrouwen naast de Hierofant staan, net als de pilaren, voor de dualiteit, hetgeen benadrukt wordt door hun verschillende huidskleur. De pilaren en de kleding van de Hierofant zijn in de kleuren rood en blauw.

De vrouw rechts wijst naar de staf van de Hierofant. Het is een bijzondere staf, waaraan een ketting met versieringen – waaronder Ankh-tekens – bevestigd zit, die zich niets lijkt aan te trekken van de zwaartekracht. Dit symboliseert het vermogen van de Hierofant om met de ontwaakte kundalini-energie, stromend in zijn wervelkolom (de staf), anderen in te wijden in het goddelijke. Op de muurschildering uit de tempel van Seti I zien we een dergelijke initiatie, met een soortgelijke staf, afgebeeld.

Château des Avenières (1917)

Muurschildering uit de tempel van Seti I
in Abydos, Egypte

Conclusie

De naam van de vijfde kaart van de tarot is een eeuw geleden veranderd van Paus in Hierofant, maar de diepere betekenis is altijd hetzelfde gebleven: spirituele voltooiing.

Het pentagram is een symbool dat – ook in de tarot – wordt gebruikt voor de voltooide mens. Dat deze kaart nummer 5 heeft gekregen zal dan ook geen toeval zijn.

Staf en drievoudige kroon – vaste attributen op deze kaart – staan voor meesterschap over lichaam, gevoelswereld (hart) en denken (hoofd).

De Hierofant is androgyn: in hem of haar heeft het heilige huwelijk plaatsgevonden. Innerlijk is de dualiteit (de mannelijke en vrouwelijke energieën) versmolten tot een eenheid. De uiterlijke dualiteit (het aardse) heeft geen vat meer op hem of haar. Dit wordt gesymboliseerd door de twee nederige en gedienstige geestelijken op de kaart.

Parallel Worlds Tarot

(Astrid Amadori, 2014) 
www.parallelworldstarot.com

Deze kaart verwijst naar de innerlijke Hierofant. Mozes hoorde de stem van God uit een brandende braamstruik komen, en had een staf die in een slang kon veranderen: beide zijn kundalini-metaforen. De goddelijk energie kan zowel raadgever als inwijder zijn!

New Millennium Tarot
(Lee Varis)
 www.newmillenniumtarot.com

De Boddhi-boom, waaronder de Boeddha volgens de legendes verlicht werd, is in deze kaart geïntegreerd in de Boeddha zelf: het is een innerlijke kundalini-boom…! Tevens verwerkt in de kaart zijn de vier elementen, en een Grieks kruis: de versmelting van de dualiteit in het hart van de Boeddha.

De Alma Ajo Tarot

(Alma Ajo, Spanje, 2010)

Kernachtige, originele symboliek!

Night Vale Tarot

(Hannah Holloway, 2015)

De innerlijke ervaring van het heilige huwelijk (mannenhand en vrouwenhand) omgezet in treffende en eigentijdse beeldtaal!

Botanica Tarot Deck
(Kevin Jay Stanton, 2018)
 https://kevinjaystanton.bigcartel.com

Een rode roos, een witte roos, en een drievoudige kroon: geniaal!

Dit artikel is gepubliceerd in Paravisie Magazine (juni ’19). Copyright Anne-Marie Wegh 2019

DOWNLOAD ARTIKEL (PDF)

Het meest recente boek van Anne-Marie:
Maria Magdalena, auteur van het vierde evangelie

Illustrations from the tarot decks, reproduced by permission of U.S. Games Systems, Inc., Stamford, CT 06902. c. by U.S. Games Systems, Inc.  All rights reserved.
Foto’s Châteaux de Avenières: http://hermetism.free.fr/Avenieres

LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL
LEES ARTIKEL