2. De Hogepriesteres

De Hogepriesteres is een mysterieuze, intrigerende kaart, in vele opzichten. Haar oorspronkelijke naam – De Pausin – geeft al aan dat deze kaart voor iets bijzonders staat. Pausin is namelijk een niet bestaande functie in de Rooms-katholieke hiërarchie en raakt ook een gevoelige snaar; het priesterschap is niet toegankelijk voor vrouwen.

Op de kaarten van het allereerste tarotspel, de Visconti-Sforza, staan geen namen, maar het beeld is duidelijk genoeg: we zien een vrouw met een pontificale tiara (kroon) en een staf met kruis. De paus zelf is op zijn eigen kaart afgebeeld met exact dezelfde attributen. Dit voelt als een bewuste provocatie en roept vragen op. De kerk stond in die tijd niet bekend om haar gevoel voor humor. Voor ketterij kon je in het ergste geval op de brandstapel belanden. De adellijke familie Visconti, de opdrachtgevers van de kaarten, voelde zich blijkbaar onaantastbaar genoeg, maar waarom risico´s nemen voor een spel dat slechts bedoeld is voor recreatieve doeleinden?

Omdat, zoals we bevestigd zullen zien bij de bespreking van de andere kaarten van de grote arcana, de tarot weliswaar is ontworpen als een spelvorm, maar ook toen al gebruikt werd als voertuig voor esoterische kennis. Hierbij moest men voorzichtig te werk gaan. Spirituele theorieën en opvattingen die niet strookten met de dogma’s van de kerk, konden niet zomaar in het openbaar worden gecommuniceerd. De esoterische symboliek in de allereerste tarotkaarten is in veel gevallen subtiel en tot nu toe ook nog door weinigen als zodanig herkend.

Visconti-Sforza Tarot (1454)

Zowel de Paus als de Pausin van de Visconti-Sforza tarot staat voor de spiritueel voltooide mens. De officiële lezing van de kerk is dat de paus de plaatsvervanger van Christus op aarde is. Van een bekleder van deze functie wordt impliciet een grote spirituele rijpheid verwacht. Idealiter wordt degene met de hoogste graad van spirituele volmaaktheid de leider van de rest. Dat het in de praktijk helaas niet altijd zo werkt, neemt niet weg dat een paus prima kan dienen als archetype voor spirituele voltooiing. Zijn attributen onderstrepen dit.

Een tiara, een drievoudige kroon, staat voor een spirituele vervolmaking van lichaam, denken en voelen. In de Bijbel vinden we deze driedeling van de mens ook terug. Bijvoorbeeld in de gelijkenis van het zuurdeeg:

Een andere gelijkenis sprak Hij tot hen: Het Koninkrijk der hemelen is gelijk aan zuurdeeg, dat een vrouw nam en in drie maten meel verborg, totdat het helemaal doorzuurd was.
(Mattheüs 13:33)

Het zuurdeeg is de kundalini-energie of Heilige Geest. Deze doorzuurt/doortrekt lichaam, gevoel en denken – de drie maten meel – waardoor het brood gaat rijzen (metafoor voor een bewustzijnsverruiming). We zullen de betekenis van een tiara verder uitdiepen bij de bespreking van de Paus-kaart.

De staf van hooggeplaatste geestelijken – een uiterlijk teken van authoriteit – staat op een dieper niveau symbool voor de wervelkolom met hierin stromend de ontwaakte kundalini-energie. Vaak vinden we versieringen aan de staf die naar het proces van spiritueel ontwaken verwijzen: een slang of dennenappel, bijvoorbeeld. In dit geval zien we bovenaan de staf van de paus en een Grieks kruis; een kruis met gelijke armen. Dit kruis staat in de esoterische tradities symbool voor het samengaan van de tegenstellingen. Voor het versmelten van de dualiteit tot een eenheid; het eindresultaat van een kundalini-ontwaken.

Wat opvalt bij het bestuderen van de Visconti-Sforza kaart is dat de vrouw wel de attributen heeft van een paus, maar niet de bijpassende kledij. Zij is gekleed als een eenvoudige non. Haar kleding drukt uit dat zij afstand heeft gedaan van al haar bezittingen en een aan God toegewijd leven leidt. Hiermee wordt de benadrukt dat haar kroon en staf niet staan voor een machtspositie binnen de kerk, maar voor haar spirituele niveau.

De Tarot van Marseille, versie Jean Noblet (circa 1650)

Tarot van Marseille

Zo’n twee eeuwen later, bij de Tarot van Marseille, is de kleding van de pausin aangepast. Ook zij is nu ‘vorstelijk’ gekleed, net als de paus. De diepere betekenis van de kaart is echter niet veranderd. De Pausin staat nog steeds voor spirituele vervolmaking; voor het overstijgen van de dualiteit en het realiseren van de goddelijke ‘eenheid’. De staf met Maltezer kruis van de Visconti-Sforza kaart is bij de Jean Noblet Tarot vervangen voor twee gekruiste banden op de borst van de pausin, die op hun beurt weer zijn versierd met kruisjes, om de symbolische betekenis van de banden te benadrukken. (dezelfde betekenis als de twee opgestoken vingers van de paus: ik heb van de twee één gemaakt)

Met deze interpretatie vinden we ook het antwoord op de prangende vraag die tot op heden vele tarot-kenners heeft bezig gehouden. Waarom heeft Jean Dodal (ook behorend tot de Tarot van Marseille) zijn Pausin-kaart niet La Papesse (Frans voor pausin) genoemd, zoals zijn collega’s, maar La Pances? Niemand die het weet. Het is een onbekend woord dat lijkt op – en uitgesproken hetzelfde klinkt als – het Franse woord voor buik: panse. Ik denk dat Dodal hiermee heeft willen verwijzen naar de kundalini-energie, die zich in de buik bevindt!

De Tarot van Marseille, versie Jean Dodal (1700-1715)

De Tarot van Bologna (17e eeuw)

‘Allegorie van de kerk’, kapel van de St. Pietersbasiliek in Rome

De sleutels van het Koninkrijk van God

De twee sleutels waarmee de pausin op sommige decks wordt afgebeeld, zijn de twee sleutels van de paus die hem autoriteit geven op aarde en in de hemel. Deze betekenis ontleent de kerk aan de Bijbelpassage waarin Jezus zegt tot de apostel Petrus (die hiermee gezien wordt als de eerste paus):

En Ik zal u de sleutels van het Koninkrijk der hemelen geven; en wat u bindt op de aarde, zal in de hemelen gebonden zijn; en wat u ontbindt op de aarde, zal in de hemelen ontbonden zijn.
(Mattheüs 16:19)

Traditioneel is één sleutel van zilver en de andere van goud. Esoterisch staan zilver en goud voor respectievelijk de vrouwelijke (maan-)energie en de mannelijke (zonne-)energie. Op de -kaart worden de sleutels steevast gekruist vastgehouden. Ook dit is een verwijzing naar de versmelting van de dualiteit. Sommigen leggen de -kaart uit als een allegorie van de Rooms-katholieke kerk. Begrijpelijk, want de kerk (‘ecclesia’) wordt soms allegorisch afgebeeld als een vrouw met een tiara en twee sleutels (zie afbeelding uit de kapel van de St. Petrus basiliek in Rome). Maar dit gaat niet op voor de Visconti-Sforza , want de kerk wordt nooit afgebeeld in een habijt.

De werkelijke betekenis van een kaart – en de erin gebruikte symbolen – komt pas aan het licht als deze wordt gezien in samenhang met zijn ontwikkelingsgeschiedenis en met de andere kaarten van de grote arcana. De betekenis van de kaarten moest verborgen blijven voor het grote publiek. Hierin zijn de ontwerpers zeker geslaagd!

De Etteilla Tarot

In een tijdsbestek van ongeveer een eeuw zijn er drie Etteilla decks verschenen, met opvallende onderlinge verschillen. Etteilla decks hebben geen -kaart, maar Etteilla III is wel het eerste spel met een kaart genaamd De Hogepriesteres. Dat deze kaart staat voor een kundalini-ontwaken kunnen we mede afleiden uit haar voorgangster in deck I. Etteilla I heeft een kaart ´La Prudence´ (behoedzaamheid) waarop een vrouw staat afgebeeld die bijna op een slang gaat staan (afbeelding 1). ‘La Prudence’ lijkt hiermee op het eerste oog te verwijzen naar uitkijken voor gevaar in de buitenwereld. Door de caduceus (symbool voor een kundalini-ontwaken) in haar hand krijgt de kaart echter een heel andere betekenis: zorg ervoor (behoedzaamheid) dat je de (kundalini-)slang omhoog leidt (naar de kruin), in plaats van je door hem te laten bijten (de kundalini gebruiken voor de bevrediging van de lagere chakra’s)…!

Ook op de La Prudence-kaart van Etteilla III (afbeelding 2) zien we overduidelijke kundalini-symboliek. Een vrouw houdt een spiegel vast waarlangs een slang omhoog kronkelt. De spiegel staat hier voor zelfreflectie/zelfkennis (het ‘Ken Uzelve’ op de tempel van Delphi). Het pad van de kundalini-slang vanaf het bekken omhoog naar de pijnappelklier, zien we twee keer op deze kaart terug. Ook het patroon met dennenappel op de jurk van de vrouw verwijst hier naar. Een Engelse versie van deze kaart heet ineens The High Priestess (afbeelding 3). Een verrassende aanpassing die een groot effect heeft gehad: De Pausin werd in vrijwel alle tarot decks die hierna volgden vervangen door De Hogepriesteres.

Etteilla I (1788)

Etteilla III, Franse versie (circa 1870)

Etteilla III, Engelse versie

De sluier van Isis

De Tarot van Oswald Wirth verschijnt in vrijwel dezelfde tijd als de Etteilla III Tarot. Bij Wirth heet de kaart nog Pausin, maar hij brengt wel een aantal nieuwe elementen in, die blijvend zullen blijken. Aan de tiara wordt een maansymbool toegevoegd waardoor de betekenis van deze kroon universeler (minder specifiek christelijk) wordt. Achter de pausin staan nu twee grote pilaren met een doek ertussen. De pilaren staan voor de dualiteit, net als de twee sleutels. Uit het maansymbool mogen we afleiden dat het doek verwijst naar de ´sluier van Isis´, waarachter de Grotere Werkelijkheid wordt verborgen.

De betekenis van de kaart verschuift hiermee naar de energetische dimensies. De Pausin vertegenwoordigt niet meer zozeer de voltooide mens, als wel de goddelijke energie die deze voltooiing in de mens bewerkstelligt. Zij is bekend onder vele namen. De oosterse tradities noemen haar de kundalini-shakti. Het mystieke jodendom spreekt over de Shekinah. In het Oude Egypte was zij een machtige godin met meerdere gezichten en bijbehorende namen, waaronder Isis en Hathor.

Oswald Wirth (1889)

Château des Avenières (1917)

De Hogepriesteres in de kapel van Château des Avenières draagt de kroon van Isis. Haar gezicht is gedeeltelijk verborgen achter een sluier. Deze heeft dezelfde betekenis als het doek achter haar. De kundalini bevindt zich zowel in de mens als erbuiten; zij is ook de goddelijke energie waaruit de schepping zoals wij de waarnemen met onze zintuigen – de fysieke realiteit – is opgebouwd. Wat wij waarnemen is echter een illusie, volgens veel spirituele tradities. De oosterse tradities noemen dit Maya. Door Maya, of de sluier van Isis, zien wij de Grotere Werkelijkheid niet. Bij een volledig spiritueel ontwaken wordt deze sluier ´opgelicht´.

De Rider-Waite-Smith Hogepriesteres (1909)

Rider-Waite-Smith Tarot

Arthur E. Waite borduurt met zijn deck verder voort op de thema´s die door zijn voorgangers zijn ingebracht. De pilaren zijn nu voorzien van de letters B en J; een verwijzing naar de pilaren Boaz en Jachin van de tempel van koning Salomon. Op het doek achter de priesteres zien we dadelpalmen en granaatappels. De tiara is vervangen voor een kroon bestaande uit twee maansikkels en een volle maan; een verwijzing naar de maancyclus, welke op haar beurt staat voor een spirituele opstanding of wedergeboorte. Pamela Colman-Smith, de uitvoerend kunstenares, heeft nog een extra maansikkel onder de voeten van de Hogepriesteres geplaatst. Met twee vingers maakt de Hogepriesteres het ‘teken van het heilige huwelijk’, dat hetzelfde betekent als het Griekse kruis op haar borst: de vereniging van de tegenpolen (de pilaren B en J). De Bijbel is vervangen voor een rol met ‘TORA’ erop, die ze gedeeltelijk verborgen houdt achter haar kleed. Op de achtergrond zien we een kalme zee. Al deze nieuwe elementen wijzen in dezelfde richting: een kundalini-ontwaken!

Levensboom

Vrijwel elke spirituele traditie kent, in een of andere vorm, een ‘levensboom’: een mythische boom die een brug vormt tussen onze wereld en de wereld van de goden. De boomsoort kan verschillen, net als de legendes die eraan kleven, maar in alle gevallen gaat het om een innerlijke boom. Een energetische boom met zijn wortels in het bekkengebied, waarvan de stam staat voor de wervelkolom, en waarvan de takken met (vaak bijzondere) vruchten zich bevinden in het hoofd van de mens.

Op het doek achter de RWS-Hogepriesteres zien we verwijzingen naar twee van deze ‘kundalini-bomen’. De granaatappels zijn geplaatst volgens de sefirots van de Kabbalistische Levensboom, die we mogen zien als een schematische voorstelling van de innerlijke wereld van de mens. De opwaartse beweging door de Boom de Levens – de weg terug van de materie naar het Goddelijke – wordt in de kabbala ‘het pad van de slang’ genoemd.

De dadelpalm, ook op het doek achter de Hogepriesteres, werd al in het Oude Egypte als een heilige boom gezien. En later, in het jodendom en het christendom, heeft deze boom haar bijzondere status gehouden. Dit is terug te voeren op een aantal specifieke eigenschappen van de dadelpalm, die haar zeer geschikt maken als een metafoor voor een kundalini-ontwaken. Allereerst is zij, zoals de meeste levensbomen, het hele jaar door groen, een verwijzing naar ‘eeuwig leven’. Haar lange kale stam, met alleen bovenin groen, is een mooie uitbeelding van de wervelkolom. Daarbij hebben palmtakken een bijzonder kenmerk: de onderste blaadjes vervormen tot stekels, waardoor het lagere deel van de palmtak lijkt op een wervelkolom.

Verder lijken dadels – de vruchten van de vrouwelijke palmboom – qua vorm op de pijnappelklier. Pamela Colman-Smith heeft deze symbolische waarde van de dadel benadrukt door, naast een paar hangende rode dadels, in het midden van de kruin van de palmbomen een gele dadel toe te voegen. Ook de Latijnse naam van de dadelpalm is veelzeggend: Phoenix dactylifera. ‘Phoenix’ bevestigt dat reeds in oude culturen de dadelpalm stond voor het proces van spirituele wedergeboorte.

Zowel de figuur van de Hogepriesteres zelf, als de levensboom, staat voor de kundalini-energie. Een waterbron is weer een andere universele kundalini-metafoor. De onderkant van het kleed van de RWS-Hogepriesteres loopt over in water, en op de achtergrond van de kaart strekt een kalme zee zich uit. Op de muurschildering uit een Egyptische graftombe zien we de overledene drinken uit een waterbron bij een dadelpalm.

De Kabbalistische Levensboom

Takken van een dadelpalm (Phoenix dactylifera)

Muurschildering in het graf van Irynefer (TT 290), Luxor, Egypte

De heilige Bruno, Hieronymus Wierix, 16e eeuw

Om het eeuwige leven bij God te verwerven, moet wel eerst het ego sterven. Op de afbeelding met de heilige Bruno zien we een ongebruikelijk kruisigingtafereel: Jezus die bovenin een palmboom hangt…! Hieronymus Wierix, de kunstenaar, heeft hiermee getracht esoterische kennis te communiceren. Namelijk, dat de kruisdood en wederopstanding van Jezus, op een dieper niveau, staan voor het sterven van het ego en een spirituele wedergeboorte. Door de palmboom met Jezus te plaatsen op een schedel, geeft Wierix ook aan waar dit proces plaatsvindt: in het hoofd! Met de middelste vingers van zijn rechterhand maakt hij het gebaar van het heilige huwelijk (2=1), dat in Jezus heeft plaatsgevonden.

De pilaren Boaz en Jachin

In het Bijbelboek 1 Koningen lezen we over de legendarische tempel die koning Salomo laat bouwen voor God. Het gaat in dit verhaal niet om een echt gebouw, maar om de mens die van zichzelf een tempel maakt voor God om in te wonen. Een van de aanwijzingen dat we het verhaal niet letterlijk moeten nemen is het merkwaardige gegeven dat er tijdens de bouw van de tempel geen geluiden hoorbaar waren:

Het huis nu werd, toen het gebouwd werd, met afgewerkte stenen gebouwd, zoals die waren aangevoerd, zodat geen hamers of bijlen of enig ander ijzeren gereedschap in het huis gehoord werden toen het gebouwd werd… En met wenteltrappen ging men naar boven naar de middelste verdieping en van de middelste naar de derde.
(1 Kon. 6:7-8)

De tempel van Salomo met de pilaren Jachin en Boaz

De zijkamers zijn bereikbaar met een wenteltrap; een prachtige metafoor voor de spiraalbeweging van de opstijgende kundalini. Zeven jaar doet Salomo over de bouw van de tempel, verwijzend naar de opening/activering van de zeven chakra’s. Hij laat twee enorme koperen zuilen plaatsen tegen de voorhal van de tempel en geeft deze een naam: Jachin en Boaz. De twee pilaren staan voor de twee energiebanen die links en rechts langs de wervelkolom stromen, en die ons verbinden met de dualiteit, in de yogatraditie ida-nadi en pingala-nadi genaamd. Het zijn deze twee pilaren die door de spirituele aspirant tot één gebracht moeten worden (het heilige huwelijk) om het kundalini-proces te voltooien.

Granaatappels

De granaatappel staat in oude culturen voor vruchtbaarheid, overvloed, wedergeboorte en eeuwig leven. Het is een vrucht vol met zaden, dus associaties met vruchtbaarheid en overvloed zijn begrijpelijk. De granaatappel staat ook voor het ‘goddelijke zaad’ sluimerend bij ons heiligbeen. Dit dankt zij mede aan haar rode kleur, die overeenkomt met de kleur van het eerste chakra, waar de kundalini zich bevindt, en is een verklaring voor haar symbolische betekenis van wedergeboorte en eeuwig leven.

Granaatappels

De RWS-Dwaas

De vrouw met de maan onder haar voeten

De maansikkel onder de voeten van de Hogepriesteres verwijst naar een citaat uit het boek Openbaring, dat de visioenen bevat van de apostel Johannes:

En er verscheen een groot teken in de hemel: een vrouw, bekleed met de zon, en de maan was onder haar voeten en op haar hoofd een kroon van twaalf sterren. En zij was zwanger en schreeuwde het uit in barensnood en in haar pijn om te baren.
(Openbaring 12:1-2)

De vrouw is bekleed met de zon, zegt de tekst. De zon staat voor het hemelse, het goddelijke, het eeuwige. De steeds weer veranderende maan staat voor het aardse, het tijdelijke, de dualiteit, de illusie van de materie. De vrouw heeft de maan onder haar voeten: zij heeft meesterschap verkregen over de materie/het aardse. Haar kroon met sterren staat voor een geopend kruinchakra en het getal twaalf symboliseert spirituele volheid. Deze kroon met twaalf sterren heeft Colman-Smith gebruikt bij de volgende kaart van de grote arcana: de Keizerin.

Het visioen van Johannes zijn beelden van een kundalini-ontwaken, dat zich afspeelt in hem. Het kind dat op het punt staat geboren te worden is het goddelijke kind dat geboren wordt in zijn ziel. Met de toevoeging van de maansikkel op de kaart van de Hogepriesteres – een nieuw element – wil Colman-Smit benadrukken waar deze kaart voor staat: een kundalini-ontwaken!

Conclusie

De kaart van de Hogepriesteres staat voor het goddelijke mysterie dat zich bevindt in ons bekken. De kennis hiervan is altijd angstvallig verborgen gehouden voor het grote publiek, om misbruik te voorkomen. Dit is de betekenis van de slechts gedeeltelijk zichtbare Tora-rol op de RWS-Hogepriesteres. Zowel in de Bijbel (waarin de Tora is opgenomen), als in de tarot en de schilderkunst, is deze kennis verstopt in symboliek.

Alleen voor wie oprecht verlangt naar God en zuiver leeft, zal de Hogepriesteres haar sluier oplichten.

De rechtvaardige zal groeien als een palmboom…
(Psalm 92:13)

Classic Golden Dawn Tarot (2004)

De Hogepriesteres heeft een kelk in haar handen: de Heilige Graal. Zij is zelf deze mythische kelk, waarin het bloed van Jezus zou zijn opgevangen. Een kelk door velen begeerd, en tevergeefs gezocht in de buitenwereld.

Tarot of the Saints (2001)
(© Robert Place robertmplacetarot.com)

In de symbolische laag van de Bijbel personifieert Maria Magdalena de kundalini-energie. Bijvoorbeeld in het verhaal van de zalving van Jezus, en bij zijn verrijzenis (afgebeeld op deze kaart). Hierover schrijf ik in mijn boek Kundalini-ontwaken en mijn boek over Maria Magdalena dat dit jaar zal uitkomen.

The Byzantine Tarot (2015)
(© Eddison Books)

De gnostici noemen de kundalini Wijsheid (Sophia). Zo wordt zij ook (verhuld) genoemd in het Oude en Nieuwe Testament. In de oosters-orthodoxe kerk, ook wel de Byzantijnse kerk genoemd, wordt Sophia vereerd als een aspect van God.

Nature Spirit Tarot (2015)
(© Jean Herzel www.naturespirittarot.com)

In de alchemie en godeniconografie staat de uil – een dier dat wordt geassocieerd met wijsheid – voor de kundalini-energie/Sophia/Wijsheid. De dennenappel (pijnappel) is een klassiek symbool voor de pijnappelklier. Het symbool van de ‘Flower of Life’ (Levensbloem) staat voor de energetische blauwdruk van onze schepping, ook een aspect van de kundalini.

Sacred India Tarot (2012)
(© Yogi Impressions)

De hier afgebeelde hindoegodin Saraswati personifieert de kundalini-energie. Zij is de godin van wijsheid, kennis, muziek en kunst. Saraswati wordt gezien als een ‘watergodin’. Haar muziekinstrument, de veena, staat voor het bekken en de wervelkolom. De snaren zijn de chakra’s die zij ‘bespeelt’.

The Complete Arthurian Tarot
(Caitlín and John Matthews, art by Miranda Gray, Eddison Books)

De Vrouwe van het Meer die koning Arthur zijn magische zwaard Excalibur geeft, is een metafoor voor een kundalini-ontwaken. Excalibur is de goddelijke energie stromend in zijn wervelkolom.

Initiatory Tarot of the Golden Dawn (2008)
(© Lo Scarabeo)

Treffend aan deze versie van de Hogepriesteres is dat de wervelbeweging van de opstijgende kundalini visueel is gemaakt. De Heilige Graal wordt omhoog gebracht van het bekken naar de hersenen. Het touw in spiraalvorm om het lichaam van de vrouw versterkt dit beeld. In plaats van twee pilaren wordt hier het lemniscaat gebruikt voor de versmelting van de dualiteit. Een prachtige moderne uitvoering van de Hogepriesteres/kundalini!

Dit artikel is gepubliceerd in Paravisie Magazine (april ’19). Copyright Anne-Marie Wegh 2019

DOWNLOAD ARTIKEL (PDF)

Anne-Marie Wegh

Foto’s Châteaux de Avenières: http://hermetism.free.fr/Avenieres

2019-06-15T20:40:53+00:00